LỄ HỘI THÁP BÀ PÔ NAGAR: TÔN VINH VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG, THẮT CHẶT TÌNH ĐOÀN KẾT DÂN TỘC

Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar - Hoạt động hợp pháp, giàu giá trị văn hóa

Năm 2012, lễ hội Tháp Bà Pô Nagar được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội được tổ chức theo đúng quy định của Luật Di sản Văn hóa (2001), Nghị định 98/2010/NĐ-CP về bảo tồn di sản phi vật thể và các văn bản hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Các nghi lễ hát chầu văn, múa bóng đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016). Việc thực hành tín ngưỡng này hoàn toàn tuân thủ pháp luật, không vi phạm các quy định về an ninh trật tự hay thuần phong mỹ tục.  Đặc biệt, nghi thức múa nhập vai cọp - biểu tượng gắn liền với câu tục ngữ “Cọp Khánh Hòa, ma Bình Thuận” nhằm phản ánh tín ngưỡng dân gian về sức mạnh thiên nhiên. Hình tượng “cọp” trong múa lân, hội hè không phải là sự sùng bái mê tín, mà là nghệ thuật diễn xướng dân gian kế thừa từ thế kỷ XIX, thể hiện ước vọng chế ngự thiên nhiên của cư dân ven biển.

Về mặt lịch sử, Tháp Bà Pô Nagar được xây dựng từ thế kỷ VIII - XIII, gắn liền với vương quốc Chăm Pa cổ. Đây là trung tâm tôn giáo lớn nhất của người Chăm ở miền Trung, nơi thờ nữ thần Po Inư Nagar - Mẹ xứ sở, bảo hộ mùa màng, che chở cộng đồng. Khi người Việt mở rộng về phương Nam trong quá trình lịch sử, tín ngưỡng này không bị xóa bỏ mà được chuyển hóa và tiếp biến thành tín ngưỡng thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu, một cách tự nhiên, khoan hòa. Sự tiếp biến ấy phản ánh rõ nét chính sách đại đoàn kết dân tộc từ thời xa xưa và tư tưởng “hòa nhập mà không hòa tan” trong truyền thống văn hóa Việt Nam. Các nghi lễ hát chầu văn, múa bóng tổ chức tại đây không chỉ để tôn vinh Thánh Mẫu, mà còn là phương thức để các thế hệ tái khẳng định bản sắc dân tộc, giáo dục lòng yêu nước, biết ơn tổ tiên. Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Hoa chia sẻ: “Mỗi điệu múa bóng, mỗi lời hát chầu đều gói ghém một câu chuyện lịch sử, một bài học đạo lý, dạy chúng ta sống có thủy có chung, biết gìn giữ những giá trị cha ông để lại.”

Bên cạnh giá trị lịch sử, tâm linh, lễ hội Tháp Bà Pô Nagar còn tạo ra những tác động tích cực đối với đời sống kinh tế - xã hội địa phương. Các nghệ nhân, nghệ sĩ dân gian có thêm cơ hội thể hiện tài năng, duy trì và truyền dạy những giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ. Theo thống kê của Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa, năm 2025 có gần 200 đoàn thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu với khoảng 6.000 người trong tỉnh và các tỉnh khác từ Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Phú Yên, Ninh Thuận, Bình Thuận, các tỉnh Tây Nguyên, TP Hồ Chí Minh…về dự lễ hội. Du khách và khách hành hương trong dịp lễ hội năm nay ước hơn 100.000 lượt người, đóng góp tích cực vào ngân sách địa phương thông qua các dịch vụ du lịch và hoạt động văn hóa. Bên cạnh đó, lễ hội còn góp phần gắn kết cộng đồng, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị di sản, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, từ đó củng cố nền tảng xã hội đoàn kết, vững mạnh.

Phản bác thông tin xuyên tạc - Bảo vệ sự thật khách quan 

Thời gian qua, trên mạng xã hội và các báo điện tử xuất hiện nhiều thông tin sai sự thật, xuyên tạc về lễ hội Tháp Bà Pô Nagar. Cụ thể có bài viết cho rằng Ban quản lý di tích cấm không cho người dân đến cúng bái sau lễ hội; tổ chức hầu đồng, múa bóng không phù hợp với khu di tích,... gây hoang mang dư luận. Thực tế hoàn toàn ngược lại, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh đã nhiều lần chính thức bác bỏ các thông tin xuyên tạc, khẳng định tính chính đáng của lễ hội. Các hình ảnh được lan truyền về múa hát hoặc rào chắn tại lễ hội thực chất là một phần nghi lễ và sân khấu hóa diễn ra trong thời gian lễ hội, gọi là múa dâng Mẫu hay múa bóng, vốn diễn ra nhiều năm qua. Những tiết mục này chỉ xuất hiện trong phạm vi thời gian lễ hội diễn ra, hoàn toàn không phải “hoạt động hầu đồng” như tin đồn. Luận điệu xuyên tạc rằng lễ hội Tháp Bà Pô Nagar “xâm phạm văn hóa Chăm” hay “chia rẽ dân tộc” là hoàn toàn vô căn cứ và đi ngược tinh thần lịch sử, nhằm kích động mâu thuẫn. Thực tế, lễ hội được tổ chức với sự tham gia và giám sát của cộng đồng Chăm, đảm bảo mọi nghi thức gốc đều được tôn trọng. Việc một nhóm cực đoan lợi dụng văn hóa để kích động là hành vi vi phạm Điều 16 Luật An ninh mạng 2018 (cấm chia rẽ dân tộc) và Điều 25 Nghị định 15/2020/NĐ-CP (xử phạt hành vi xúc phạm di sản). Những kẻ xuyên tạc không đại diện cho quan điểm của cộng đồng dân tộc nào, và quan trọng hơn, họ đã vi phạm pháp luật khi cố tình tách rời truyền thống văn hóa hồn nhiên của đồng bào từ lòng ái quốc. Cộng đồng người Việt mỗi ngày chung tay trân trọng di sản, gắn bó tấm lòng yêu nước. Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar vì vậy không chỉ là dịp tưởng nhớ công ơn tiền nhân, mà còn là cầu nối đoàn kết, “gắn kết triệu trái tim Việt”.

Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về khối đại đoàn kết dân tộc

Hát chầu văn và múa bóng không chỉ là nghi thức tôn giáo thuần túy mà còn là những loại hình nghệ thuật tổng hợp mang giá trị văn hóa, nghệ thuật và tinh thần sâu sắc, kết tinh sáng tạo của nhiều thế hệ người Việt. Nghệ nhân Ưu tú Trần Đức Sinh (Hà Nội) khẳng định: “Hát chầu văn và múa bóng là những di sản sống động, phản ánh tinh thần thượng võ, triết lý nhân sinh và khát vọng vươn tới cái đẹp, cái thiện của con người Việt Nam.” Năm 2016, UNESCO đã chính thức công nhận tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt - trong đó có hát chầu văn và múa bóng - là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Việc gán ghép hát chầu văn và múa bóng với “mê tín dị đoan” là sự ngộ nhận thiển cận, xuất phát từ cách nhìn phiến diện, thiếu hiểu biết về chiều sâu văn hóa dân tộc. Do đó, thay vì kỳ thị hay xuyên tạc, chúng ta cần trân trọng hát chầu văn, múa bóng như những báu vật văn hóa tinh thần - nơi kết tinh bản sắc, tâm hồn và sức sáng tạo bất diệt của dân tộc Việt Nam. Bảo vệ, phát huy các giá trị nghệ thuật này không chỉ là trách nhiệm văn hóa mà còn là nhiệm vụ chính trị nhằm chống lại mọi luận điệu xuyên tạc, bảo vệ nền tảng tư tưởng văn hóa của Đảng ta. Đây cũng chính là thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Chỉ khi văn hóa truyền thống được tôn vinh đúng đắn, chúng ta mới thực sự xây dựng được nền móng tinh thần vững chắc cho sự nghiệp phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập và Phát triển bền vững hôm nay.

Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar không chỉ là ngọn lửa thiêng thắp sáng tín ngưỡng dân tộc mà còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, gắn kết triệu trái tim Việt. Giữa muôn vàn thách thức của thời đại, di sản này vẫn vững vàng nhờ sự chung tay của cả cộng đồng: người Kinh tôn trọng pháp luật, gìn giữ nghi lễ truyền thống; đồng bào Chăm mở lòng đón nhận giao thoa văn hóa; chính quyền kiên quyết bảo vệ không gian tâm linh khỏi những luận điệu chia rẽ. Như dòng sông Cái hiền hòa ôm trọn Nha Trang, văn hóa Việt mãi chảy trôi trong mạch nguồn đoàn kết. Hãy để Tháp Bà Pô Nagar trở thành biểu tượng vĩnh cửu - nơi khác biệt không phải là rào cản, mà là sức mạnh để dựng xây. Bởi như cha ông ta từng dạy: “Một cây làm chẳng nên non - Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”, chỉ khi đồng lòng, chúng ta mới giữ mãi hồn thiêng sông núi cho muôn đời sau.

Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Văn hóa phải hướng con người đến Chân - Thiện - Mỹ”. Để Tháp Bà Pô Nagar mãi trường tồn, hãy đặt văn hóa lên trên mọi khác biệt, vì một Việt Nam đoàn kết và giàu bản sắc.

Hải Quang