Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người đại biểu Quốc hội mẫu mực

Bầu cử Quốc hội khóa I (ngày 6/1/1946)

Tại cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên (Quốc hội khóa I) năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ứng cử tại Thủ đô Hà Nội. Với sự trân trọng và lòng thành kính dành cho Người, 118 Chủ tịch các Ủy ban nhân dân và tất cả các đại biểu làng xã tại Hà Nội đã nhất trí công khai một bản kiến nghị. Nội dung bản kiến nghị là: yêu cầu Cụ Hồ Chí Minh được miễn phải ứng cử trong cuộc Tổng tuyển cử sắp tới vì Cụ đã được toàn dân suy tôn là Chủ tịch vĩnh viễn của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Ngày 15/12/1945, Người đã viết thư cảm ơn Nhân dân ngoại thành Hà Nội: “Tôi là một công dân nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nên không thể vượt qua thể lệ Tổng tuyển cử đã định. Tôi đã ứng cử ở thành phố Hà Nội, nên không thể ra ứng cử ở nơi nào khác nữa. Tôi xin thành thực cảm tạ toàn thể đồng bào…”. (1)

Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh nghiêm túc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân của mình không chỉ là tấm gương cho toàn thể nhân dân mà còn thể hiện sự công bằng, liêm chính của Chính phủ lâm thời mà Người là đại diện. Với đồng bào cả nước, hành động của Bác càng mang lại niềm tin vững chắc vào một tương lai mới cho dân tộc. Với các thế lực thù địch, Người không cho chúng có cơ hội xuyên tạc tính minh bạch của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của Việt Nam.

Một ngày trước khi diễn ra cuộc tổng tuyển cử, ngày 5/1/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu”, nhấn mạnh: “Ngày mai mồng 6 tháng Giêng năm 1946. Ngày mai là một ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ. Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình… Ngày mai, tất cả các bạn cử tri, đều phải nhớ đi bầu cử. Ngày mai, mỗi người đều nên vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do”. (2)

Ngày 6/1/1946, ngày hội của quốc dân thực hiện quyền công dân thiêng liêng, đi bỏ phiếu bầu cử Quốc hội đầu tiên. Buổi sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi bỏ phiếu bầu cử tại khu vực bầu cử đặt tại nhà số 10 phố Hàng Vôi (nay là phố Lý Thái Tổ, Hà Nội). Hình ảnh Người xếp hàng cùng nhân dân, tự tay bỏ phiếu vào thùng phiếu được báo chí trong và ngoài nước ghi lại. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ công dân của mình, Bác đến thăm một số phòng bỏ phiếu ở các phố Hàng Bạc, Hàng Gai, Hàng Trống, Thụy Khuê, làng Hồ Khẩu và Ô Đông Mác. Bác đặc biệt cảm động khi chứng kiến những cụ già 70, 80 tuổi vẫn được con cháu cõng đi bỏ phiếu hoặc nhiều người mù vẫn nhờ người nhà dẫn đến hòm phiếu để tự tay mình làm nhiệm vụ công dân.

Cuộc Tổng tuyển cử được tiến hành sôi nổi trên khắp cả nước. Người dân nô nức tham gia bầu cử với tỷ lên lên tới 89%, riêng Hà Nội đạt 91,95% cử tri đi bỏ phiếu. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao nhất (98,4%).

Kết quả, 333 đại biểu ưu tú được bầu vào Quốc hội khóa I, đại diện cho các tầng lớp, giai cấp, dân tộc và tôn giáo trên cả nước.

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của Việt Nam năm 1946 được tiến hành theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất, đó là: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã hoàn toàn thắng lợi. Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà ra đời. Thắng lợi này là một mốc son đánh dấu bước phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ của nước Việt Nam. Thắng lợi đó khẳng định đường lối, chủ trương của Đảng ta đúng đắn, sáng tạo, thể hiện khát vọng được độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam. Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử cũng khẳng định niềm tin tuyệt đối của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào tinh thần yêu nước của nhân dân ta. Đồng thời, đó cũng là sự biểu thị khát vọng dân chủ của nhân dân và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa II (ngày 8/5/1960)

Ngày 8/5/1960, trong bối cảnh đất nước tạm thời bị chia cắt, gần 8,2 triệu cử tri miền Bắc nô nức đi bầu cử Quốc hội Việt Nam khóa II. Không chỉ là biểu tượng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Quốc hội khóa II còn gánh vác trọng trách hoàn thiện thể chế, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà.

Trước đó, ngày 24/4/1960, tại Nhà hát Lớn thành phố Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự và phát biểu tại cuộc mít tinh của nhân dân thủ đô chào mừng các vị ứng cử đại biểu Quốc hội tại Hà Nội ra mắt cử tri thủ đô. Sau khi cảm ơn đồng bào đã nhất trí Người và các vị khác ra ứng cử vào đại biểu Quốc hội khóa II, Người đã nêu lên tính chất dân chủ của Luật Bầu cử, giá trị cao quý của lá phiếu cử tri và tin tưởng rằng những cử tri sáng suốt sẽ bầu ra được một Quốc hội có những đại biểu thật xứng đáng. Người thay mặt các ứng cử viên hứa với đồng bào: “Những người được cử vào Quốc hội khóa II sẽ luôn luôn cố gắng để xứng đáng là những người đầy tớ trung thành của đồng bào, những đại biểu cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, phục vụ chủ nghĩa xã hội”. (3).

Ngày 8/5/1960 - ngày bầu cử Quốc hội khóa II, là ngày hội của Nhân dân miền Bắc. Gần 8,2 triệu cử tri miền Bắc, từ thành thị đến nông thôn, đã thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, đến bỏ phiếu tại 22.530 điểm bầu cử khắp miền Bắc.

Hà Nội có 99,85% tổng số cử tri đi bầu cử. Chủ tịch Hồ Chí Minh bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội tại phòng tại phòng bỏ phiếu tổ 52 khu phố Trúc Bạch, thuộc đơn vị bầu cử số I, Hà Nội. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ người công dân, Người đến thăm phòng bỏ phiếu ở xã Nhật Tân và nhắc nhở phải đảm bảo các nguyên tắc dân chủ, bí mật, hoàn thành đúng thời gian, an toàn. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đến khu vực bỏ phiếu, nghiêm túc thực hiện từng bước của quy trình bầu cử như mọi công dân khác có sức lan tỏa mạnh mẽ, gửi đi thông điệp rõ ràng: Trong chế độ ta, không có “đặc quyền chính trị” đứng ngoài lá phiếu của Nhân dân. Người đứng đầu Nhà nước cũng là người công dân bình đẳng trước Hiến pháp và pháp luật.

362 đại biểu trúng cử Quốc hội khóa II cùng với 91 đại biểu miền Nam trong Quốc hội khóa I được quyết định kéo dài nhiệm kỳ đã thể hiện khối đại đoàn kết dân tộc rộng rãi, phản ảnh đầy đủ ý chí và nguyện vọng của Nhân dân Việt Nam.

Bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa III (ngày 26/4/1964)

Cuộc bầu cử Quốc hội khóa III diễn ra trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn cam go. Tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn tham gia bầu cử và tiếp tục trúng cử đại biểu Quốc hội.

Tối ngày 14/4/1964, Ủy ban hành chính và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội đã tổ chức Đại hội nhân dân toàn thành phố Hà Nội, hoan nghênh các vị ứng cử đại biểu Quốc hội khóa III ở Hà Nội. Hơn 7.000 đại biểu nhân dân Thủ đô đến dự. Phát biểu tại Đại hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Lá phiếu của người cử tri tuy khuôn khổ nó bé nhỏ, nhưng giá trị của nó thì vô cùng to lớn. Nhân dân ta đã trải qua biết bao gian khổ, hy sinh biết bao xương máu trong cuộc cách mạng đánh đổ thực dân và phong kiến mới giành được nó. Nó  chứng tỏ chế độ dân chủ và tự do của Nhà nước ta và quyền làm chủ thật sự của mỗi người công dân ta. Vì vậy, đi bỏ phiếu trong cuộc tổng tuyển cử vừa là quyền lợi quý báu, vừa là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người cử tri”. (4)

Ngày 26/4/1964, cuộc bầu cử Quốc hội khóa III được tiến hành trên toàn miền Bắc. Hơn 8,58 triệu cử tri thuộc 31 tỉnh, khu, thành phố ở miền Bắc đã đi bỏ phiếu.

Sáng 26/4/1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi bỏ phiếu đi bầu đại biểu Quốc hội khóa III tại phòng bỏ phiếu A24, trụ sở Bộ Nông nghiệp, phố Ngọc Hà (Hà Nội). Làm xong nghĩa vụ và quyền lợi công dân, Bác đi thăm một số khu vực bỏ phiếu ở ở Hà Nội như khu phố Đống Đa, xã Xuân La và Nhật Tân.

Tổng số đại biểu Quốc hội khóa III là 453 người, trong đó 366 đại biểu được bầu và 87 đại biểu khóa I của miền Nam lưu nhiệm. Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa III tỏ rõ sự nhất trí về chính trị và tinh thần của xã hội miền Bắc, sự tín nhiệm của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Ba lần trực tiếp tham gia bầu cử Quốc hội, ở ba giai đoạn lịch sử khác nhau, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một tấm gương mẫu mực, ngời sáng trong việc tôn trọng và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về bầu cử. Tấm gương ấy để lại nhiều bài học cho các thế hệ người Việt Nam trong công tác bầu cử, xây dựng một Quốc hội xứng đáng là cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
--------------------------------------------------
(1) (2): Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 4, tr.136, 166
(3): Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, tập 7, tr.459
(4) : Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tập 11, tr.247