Nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh và định hướng vận dụng trong giai đoạn hiện nay

Nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh và định hướng vận dụng trong giai đoạn hiện nay

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 17/04/2026 08:05:21
• 10 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

1. Nội dung nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong toàn bộ di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vấn đề con người luôn được đặt ở vị trí trung tâm, xuyên suốt và nhất quán, trong đó nhân tài được Người xác định là lực lượng đặc biệt quan trọng, quyết định chất lượng lãnh đạo, quản lý và hiệu quả của sự nghiệp cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định rằng cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, song để tổ chức, dẫn dắt và phát huy sức mạnh to lớn ấy thì không thể thiếu đội ngũ những người có đức, có tài, có trí tuệ và bản lĩnh. Từ nhận thức sâu sắc đó, Người đã hình thành nên một hệ thống quan điểm toàn diện, chặt chẽ và giàu tính nghệ thuật về thu hút, trọng dụng nhân tài, gắn liền với yêu cầu xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân và sự phát triển bền vững của đất nước.

Một là, nghệ thuật thu hút và trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh được hình thành trên nền tảng nhận thức sâu sắc về vai trò quyết định của con người đối với sự nghiệp cách mạng, trong đó nhân tài được xem là lực lượng đặc biệt quan trọng quyết định chất lượng lãnh đạo, quản lý và hiệu quả tổ chức thực tiễn. Ngay từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng muốn xây dựng và phát triển đất nước thì trước hết phải có con người, phải có đội ngũ những người vừa có tâm, vừa có tầm, vừa có năng lực tổ chức và dẫn dắt quần chúng. Người nhiều lần nhấn mạnh mối quan hệ trực tiếp giữa nhân tài và sự nghiệp kiến thiết quốc gia khi chỉ rõ rằng “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết cần phải có nhân tài”⁽¹⁾. Ngay sau khi nước nhà vừa giành được độc lập, ngày 14/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Kiến thiết cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài càng ngày càng phát triển càng thêm nhiều”⁽²⁾. Quan điểm này không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn phản ánh tư duy thực tiễn sâu sắc của Người trong việc coi trọng yếu tố con người như nguồn lực quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân tài không phải là khái niệm trừu tượng hay chỉ giới hạn trong đội ngũ trí thức thuần túy mà là những con người cụ thể, xuất hiện từ trong thực tiễn cách mạng, có khả năng biến chủ trương, đường lối thành hành động hiệu quả. Người khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”⁽³⁾, qua đó đặt nhân tài trong mối quan hệ hữu cơ với đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước. Vì vậy, việc thu hút và trọng dụng nhân tài theo tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là công việc nhất thời mà là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quyết định đối với sự thành bại của cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử.

Hai là, nghệ thuật thu hút nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện rõ tinh thần rộng mở, khoan dung, không định kiến, không hẹp hòi, luôn đặt lợi ích của dân tộc và nhân dân lên trên mọi rào cản về xuất thân, thành phần hay quá khứ xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng nhân tài có thể xuất hiện trong mọi tầng lớp nhân dân, mọi lĩnh vực hoạt động, kể cả những người từng làm việc trong chế độ cũ, miễn là họ có năng lực, có lòng yêu nước và sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp chung. Người khẳng định, Chính phủ ta là Chính phủ của toàn dân, cho nên phải dùng nhân tài của toàn dân, thể hiện tư tưởng đoàn kết, tập hợp rộng rãi trí tuệ và sức sáng tạo của cả dân tộc.

Trong thực tiễn lãnh đạo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp thực hiện quan điểm này khi mời gọi và trọng dụng nhiều trí thức, chuyên gia, nhân sĩ yêu nước không phân biệt đảng phái, tôn giáo hay quá khứ chính trị. Theo Người, thu hút nhân tài không thể bằng mệnh lệnh hành chính hay sự áp đặt chủ quan mà phải bằng sự chân thành, tin tưởng và môi trường chính trị - xã hội dân chủ, lành mạnh. Người nhấn mạnh: “Phải thật thà đoàn kết, thương yêu nhau, giúp đỡ nhau tiến bộ”⁽⁴⁾, coi đó là điều kiện quan trọng để nhân tài yên tâm cống hiến lâu dài cho đất nước. Tư tưởng này thể hiện chiều sâu nhân văn và bản lĩnh chính trị của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc đặt lợi ích dân tộc lên trên những khác biệt cá nhân.

Ba là, nội dung cốt lõi làm nên nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự kết hợp biện chứng giữa trọng đức và trọng tài, coi đây là nguyên tắc bất di bất dịch trong đánh giá và sử dụng con người. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định đạo đức là gốc của cán bộ, là nền tảng để nhân tài phát huy đúng hướng, đúng mục tiêu của cách mạng. Người chỉ rõ: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có  đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”⁽⁵⁾.  Người cũng khẳng định, “có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó”, qua đó thể hiện quan điểm toàn diện, tránh cả hai khuynh hướng cực đoan là tuyệt đối hóa tài năng hoặc chỉ coi trọng đạo đức hình thức.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trọng đức không có nghĩa là xem nhẹ tài, mà ngược lại, đức và tài phải thống nhất trong một chỉnh thể con người. Đức là định hướng, là mục tiêu, còn tài là phương tiện để hiện thực hóa mục tiêu đó trong thực tiễn. Người nhấn mạnh rằng tài năng nếu không được đặt dưới sự dẫn dắt của đạo đức cách mạng thì rất dễ bị tha hóa, biến thành công cụ phục vụ chủ nghĩa cá nhân, gây tổn hại cho lợi ích chung. Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu phải đánh giá nhân tài một cách toàn diện, thông qua cả phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và hiệu quả công việc, đồng thời đặt nhân tài trong mối quan hệ với tập thể và sự tín nhiệm của quần chúng nhân dân.

Bốn là, nghệ thuật dùng người của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện tập trung ở nguyên tắc bố trí đúng người, đúng việc, đúng sở trường, coi đây là điều kiện quan trọng để phát huy cao nhất tiềm năng của mỗi nhân tài. Người cho rằng mỗi con người đều có ưu điểm và hạn chế, vấn đề không phải là tìm người hoàn hảo mà là biết sử dụng con người một cách khoa học và linh hoạt. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn “Phải khéo dùng cán bộ”⁽⁶⁾, nhấn mạnh rằng dùng người cũng là một nghệ thuật đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc, tinh tế và trách nhiệm cao của người lãnh đạo.

Người phê phán gay gắt các biểu hiện dùng người theo cảm tính, theo quan hệ thân quen, theo thành tích hình thức hoặc theo tư duy cục bộ, bè phái, coi đó là nguyên nhân làm thui chột nhân tài và gây tổn hại đến uy tín của tổ chức. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, muốn dùng người đúng thì lãnh đạo phải gần gũi cán bộ, hiểu cán bộ, biết lắng nghe ý kiến của quần chúng và đánh giá cán bộ thông qua thực tiễn công tác. Người khẳng định rằng “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”⁽⁷⁾, qua đó đặt trách nhiệm dùng người lên hàng đầu đối với đội ngũ lãnh đạo các cấp.

Năm là, nghệ thuật trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn liền với công tác đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện và kiểm soát quyền lực, bảo đảm cho nhân tài phát triển đúng hướng và bền vững. Người cho rằng nhân tài không phải là sản phẩm tự nhiên, mà là kết quả của quá trình học tập, rèn luyện và thử thách trong thực tiễn cách mạng, đồng thời nhấn mạnh “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ”⁽⁸⁾, coi việc học tập lý luận gắn liền với thực tiễn là con đường chủ yếu để hình thành và phát triển đội ngũ nhân tài.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn cảnh báo nguy cơ tha hóa quyền lực nếu không được kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với những người có tài, có vị trí và ảnh hưởng trong bộ máy lãnh đạo. Người khẳng định: “Quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”⁽⁹⁾, qua đó yêu cầu đặt đội ngũ cán bộ, nhân tài dưới sự giám sát của Nhân dân, không cho phép bất kỳ ai đứng ngoài hoặc đứng trên Nhân dân. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, chỉ khi gắn việc trọng dụng nhân tài với trách nhiệm, kỷ luật và sự giám sát thì nhân tài mới thực sự trở thành động lực tích cực của sự nghiệp cách mạng.

Có thể khẳng định rằng, nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự kết tinh giữa trí tuệ, bản lĩnh chính trị và tinh thần nhân văn sâu sắc của một nhà lãnh đạo cách mạng kiệt xuất. Những quan điểm đó không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn có ý nghĩa thời đại, tiếp tục soi sáng công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo.

2. Định hướng vận dụng trong giai đoạn hiện nay

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện, xây dựng và phát triển nền kinh tế tri thức, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, vấn đề thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Thực tiễn phát triển đặt ra đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài, đồng thời cụ thể hóa thành những định hướng, giải pháp phù hợp với điều kiện mới, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, trí thức đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.

Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về vai trò then chốt của nhân tài trong sự nghiệp phát triển đất nước, coi đây là cơ sở chính trị - tư tưởng quan trọng để vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về trọng dụng nhân tài. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định rõ “Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo”⁽¹⁰⁾ cho thấy sự kế thừa trực tiếp và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện mới. Việc vận dụng nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện nay trước hết phải được đặt trong tổng thể đường lối, quan điểm của Đảng, bảo đảm sự thống nhất giữa tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Trong điều kiện hiện nay, việc quán triệt quan điểm trên đòi hỏi các cấp, các ngành phải nhận thức đầy đủ rằng nhân tài không chỉ là lực lượng phục vụ phát triển kinh tế, mà còn là nhân tố quyết định năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và sức cạnh tranh quốc gia. Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đặt ra yêu cầu phải vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dùng người một cách khoa học, bài bản, lâu dài, tránh tư duy nhiệm kỳ, ngắn hạn trong công tác cán bộ và trọng dụng nhân tài.

Hai là, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thu hút, trọng dụng nhân tài theo tinh thần rộng mở, không định kiến, gắn với yêu cầu xây dựng môi trường chính trị - xã hội dân chủ, minh bạch, tạo động lực cho nhân tài cống hiến. Thực tiễn cho thấy, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt, việc thu hút nhân tài không thể chỉ dựa vào các cơ chế hành chính hay chính sách đãi ngộ vật chất đơn thuần, mà quan trọng hơn là phải tạo dựng môi trường làm việc lành mạnh, dân chủ, tôn trọng sáng tạo và bảo đảm cơ hội phát triển bình đẳng.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, cần khắc phục triệt để những biểu hiện hẹp hòi, cục bộ, khép kín trong công tác cán bộ và sử dụng nhân tài, đồng thời mở rộng đối tượng thu hút, phát huy trí thức, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ, kể cả người Việt Nam ở nước ngoài có đủ điều kiện và mong muốn đóng góp cho đất nước. Đây chính là sự kế thừa tinh thần Hồ Chí Minh khi Người khẳng định Chính phủ ta là Chính phủ của toàn dân, cho nên phải dùng nhân tài của toàn dân, đồng thời phù hợp với chủ trương của Đảng về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn mới.

Ba là, vận dụng nhất quán nguyên tắc kết hợp giữa trọng đức và trọng tài trong đánh giá, sử dụng và phát huy nhân tài, coi đây là định hướng xuyên suốt của công tác cán bộ hiện nay. Việc vận dụng nguyên tắc trọng đức - trọng tài hiện nay đòi hỏi phải khắc phục tình trạng coi nhẹ phẩm chất đạo đức hoặc chạy theo thành tích, bằng cấp hình thức, đồng thời chống tư tưởng an phận, ngại đổi mới, thiếu khát vọng cống hiến trong một bộ phận cán bộ, trí thức.

Trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, yêu cầu đặt ra là phải đánh giá nhân tài không chỉ dựa trên đạo đức cách mạng chung chung, mà còn thông qua năng lực chuyên môn, khả năng sáng tạo, năng suất và hiệu quả công việc cụ thể. Tuy nhiên, việc đề cao tài năng phải luôn được đặt dưới sự dẫn dắt của đạo đức công vụ, trách nhiệm xã hội và tinh thần phụng sự Tổ quốc, đúng với tinh thần Hồ Chí Minh khi Người nhấn mạnh “Đức là gốc” nhưng “tài là điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ”.

Bốn là, vận dụng nghệ thuật dùng người của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào việc đổi mới mạnh mẽ công tác bố trí, sử dụng và luân chuyển cán bộ, bảo đảm đúng người, đúng việc, đúng sở trường, gắn trách nhiệm với quyền hạn. Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII khẳng định: “Đánh giá cán bộ vẫn là khâu yếu, chưa phản ánh đúng thực chất, chưa gắn với kết quả, sản phẩm cụ thể, không ít trường hợp còn cảm tính, nể nang, dễ dãi, hoặc định kiến”⁽¹¹⁾, do vậy bố trí cán bộ phải căn cứ vào phẩm chất, năng lực, sở trường và yêu cầu nhiệm vụ; khắc phục tình trạng bố trí không đúng người, đúng việc,  đây chính là sự cụ thể hóa trực tiếp tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật dùng người trong điều kiện mới. Việc vận dụng định hướng này đòi hỏi phải nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ, tránh tình trạng dàn trải, bình quân hoặc chạy theo cơ cấu hình thức.

Đồng thời, cần mạnh dạn giao việc khó, việc mới cho nhân tài, tạo điều kiện để họ được thử thách và trưởng thành trong thực tiễn, đúng với quan điểm Hồ Chí Minh coi thực tiễn là môi trường rèn luyện tốt nhất cho cán bộ. Việc gắn sử dụng nhân tài với trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát chặt chẽ cũng là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm nhân tài được phát huy đúng hướng, đúng mục tiêu phát triển của đất nước và lợi ích của Nhân dân.

Năm là, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về trọng dụng nhân tài gắn với kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, coi đây là điều kiện bảo đảm để nhân tài phát triển bền vững và lành mạnh. Văn kiện Đại hội XIII nhấn mạnh “Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực; kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng chống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Công tác cán bộ phải thực sự là “then chốt” của “then chốt”, tập trung xây dựng đội ngũ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”⁽¹²⁾ cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đặt việc thu hút, trọng dụng nhân tài trong khuôn khổ kỷ luật, kỷ cương của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Đây là sự kế thừa trực tiếp tư tưởng Hồ Chí Minh khi Người khẳng định quyền lực phải được kiểm soát, cán bộ phải chịu sự giám sát của Nhân dân và tổ chức.

Việc vận dụng định hướng này hiện nay đòi hỏi phải xây dựng cơ chế minh bạch, công khai trong tuyển chọn, bổ nhiệm, sử dụng và đãi ngộ nhân tài, đồng thời xử lý nghiêm những biểu hiện lợi dụng tài năng, vị trí công tác để mưu cầu lợi ích cá nhân, gây tổn hại đến uy tín của Đảng và Nhà nước. Chỉ khi gắn trọng dụng nhân tài với kỷ luật nghiêm minh và trách nhiệm xã hội thì nhân tài mới thực sự trở thành động lực tích cực của sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước.

Có thể khẳng định rằng, việc vận dụng nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay không chỉ là yêu cầu mang tính lý luận, mà còn là đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn phát triển đất nước. Sự thống nhất giữa tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng về công tác cán bộ và phát triển nguồn nhân lực chính là cơ sở vững chắc để xây dựng đội ngũ nhân tài đủ đức, đủ tài, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời kỳ mới.

Nghệ thuật thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự kết tinh giữa tư duy chiến lược, bản lĩnh chính trị và giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh cách tiếp cận toàn diện và khoa học đối với vấn đề con người trong sự nghiệp cách mạng. Những quan điểm của Người về phát hiện, sử dụng, bồi dưỡng và kiểm soát đội ngũ nhân tài không chỉ có giá trị lịch sử mà còn mang ý nghĩa thời đại, tiếp tục soi sáng công tác cán bộ trong điều kiện phát triển mới của đất nước. Việc vận dụng sáng tạo nghệ thuật trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh, gắn với đường lối, quan điểm của Đảng, là yêu cầu khách quan nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, trí thức có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phát huy hiệu quả nguồn lực con người, tạo động lực thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay./.

----------------------------------

Ghi chú:

(1), (2) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.504, tr.114.

(3), (5), (6), (7) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, sđd, tr.309, tr.292, tr.314, tr. 313.

(4) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, sđd, tr.221.

(8), (9) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, sđd, tr.208, tr.232.

(10) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.203-204.

(11) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khoá XII, Văn phòng Trung ương Đảng, H.2018, tr.48.

(12) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.96.

Thiếu tá Nguyễn Gia Hà - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng