Vận dụng quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân ở Việt Nam hiện nay

Vận dụng quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân ở Việt Nam hiện nay

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 20/04/2026 07:49:45
• 13 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

Trong hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, sức khỏe được xác định là nhân tố cấu thành nền tảng của lực lượng sản xuất, đóng vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của cả cá nhân và cộng đồng xã hội. Kế thừa, phát triển và vận dụng sáng tạo những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn của Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Sức khỏe được Người coi là “vốn quý nhất”, là nền tảng vững chắc cho sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, cộng đồng và toàn dân tộc; đồng thời, là yếu tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng. Việc nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân góp phần làm rõ nền tảng lý luận và tư tưởng cho quá trình hình thành chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong điều kiện mới.

1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân

1.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe

Sức khỏe với tư cách là trạng thái tự nhiên và ý thức xã hội, là phạm trù xã hội. C.Mác nhận xét: “Tự bản thân sức khỏe, với tư cách là trạng thái đồng nhất với bản thân, bị lãng quên đi, trong trạng thái khỏe mạnh thì không cần quan tâm đến thể xác; sự khác biệt ấy chỉ bắt đầu xuất hiện khi bị ốm đau”⁽¹⁾. Sức khỏe công cộng của một nước có nghĩa là sức khỏe của quần chúng nhân dân trong nước. Quan điểm này bác bỏ triệt để cách tiếp cận sức khỏe chỉ là vấn đề cá nhân đơn lẻ, thay vào đó, coi sức khỏe cộng đồng là một phạm trù xã hội, là thước đo phản ánh trình độ phát triển và bản chất của một chế độ. Điều này đặt nền móng cho việc xác lập trách nhiệm của nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Về tầm quan trọng của bảo vệ, chăm sóc sức khỏe: Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân giữ vị trí trung tâm trong công cuộc khôi phục, phát triển đất nước: “Trong một nước bị tàn phá, nhiệm vụ đầu tiên là phải cứu người lao động. Lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người lao động. Nếu họ còn thì chúng ta sẽ cứu vãn và khôi phục lại được tất cả”⁽²⁾. Công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân được đặt ngang với những nhiệm vụ trọng yếu nhất của cách mạng, gắn liền với sự phát triển của khoa học. V.I.Lênin xếp ngành y tế ngang hàng với các lực lượng vũ trang - một “mặt trận” đặc biệt của cách mạng, nơi mà mỗi y, bác sĩ cũng là những chiến sĩ dũng cảm chiến đấu, hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ sức khỏe, sinh mệnh và tinh thần của nhân dân.

Đảng Cộng sản là lực lượng lãnh đạo toàn xã hội thực hiện các mục tiêu về sức khỏe. Ngay từ thời kỳ đầu của phong trào công nhân, C.Mác đã đặt ra yêu cầu về vai trò lãnh đạo của tổ chức đại diện cho giai cấp vô sản trong lĩnh vực sức khỏe: “Điểm thứ mười - Các đạo luật vệ sinh phòng bệnh về bảo vệ tính mạng và sức khỏe của công nhân và việc giải quyết các vấn đề về trạng thái nhà ở và chỗ làm việc của họ do những người được chính họ bầu lên thực hiện”⁽³⁾. Yêu cầu này thể hiện hai nội dung then chốt: Một là, sức khỏe của người lao động là vấn đề phải được thể chế hóa bằng pháp luật. Hai là, những quyết định liên quan đến y tế, sức khỏe cần phải do đại diện thực sự của nhân dân, cụ thể là Đảng Cộng sản hoặc các cơ quan dưới sự lãnh đạo của Đảng, đảm nhận và tổ chức thực hiện.

Về phương thức bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân: một trong những yêu cầu cấp thiết được C.Mác nhấn mạnh là giới hạn thời gian lao động, một giải pháp cơ bản nhằm bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của người lao động. C.Mác viết: “Việc giới hạn ngày lao động là cần thiết để phục hồi sức khỏe và thể lực của giai cấp công nhân là giai cấp cấu thành nòng cốt chủ yếu của mỗi dân tộc, cũng như để đảm bảo cho công nhân có khả năng phát triển trí tuệ, giao tiếp thân mật với nhau, hoạt động xã hội và chính trị”⁽⁴⁾. Bên cạnh đó, V.I.Lênin đặc biệt nhấn mạnh và ưu tiên hàng đầu đối với y tế dự phòng và vệ sinh công cộng. Trong lĩnh vực y tế, nhiệm vụ trước hết là phải thực hiện triệt để những biện pháp vệ sinh có tính chất rộng rãi nhất, ô nhiễm là nguồn gốc chính của bệnh tật và đòi hỏi một cuộc đấu tranh kiên quyết để loại bỏ chúng. Nhiều biện pháp bảo vệ sức khỏe được chú trọng như: thực hiện chính sách bảo trợ y tế và bảo hiểm xã hội toàn diện; bảo vệ sức khỏe các nhóm dễ tổn thương, nhất là phụ nữ và trẻ em…

1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân

Về vị trí, tầm quan trọng của sức khỏe và công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân: “Phải biết quý trọng sức người là vốn quý nhất của ta. Chúng ta cần hết lòng chăm sóc sức khỏe và sử dụng thật hợp lý sức lao động của nhân dân ta”⁽⁵⁾. Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công. Sức khỏe là điều kiện tiên quyết để thực hiện mọi nhiệm vụ cách mạng, từ xây dựng nền dân chủ, phát triển kinh tế đến nâng cao đời sống nhân dân. Sức khỏe tốt là nền tảng cho “tinh thần hăng hái”, lòng quyết tâm và sự bền bỉ. Sự kết hợp giữa “tinh thần và sức khỏe đầy đủ” tạo nên sức mạnh tổng hợp, là yếu tố quyết định để quân và dân ta giành “nhiều thắng lợi” trong kháng chiến chống ngoại xâm và “mau thành công” trong công cuộc xây dựng đất nước.

Về lực lượng tiến hành công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân: Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định vai trò lãnh đạo tuyệt đối và toàn diện của Đảng Cộng sản, cùng với vai trò quản lý và điều hành của Nhà nước, là yếu tố quyết định thành công của công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân: “chính sách của Đảng và Chính phủ phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân. Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi”⁽⁶⁾. Mỗi người dân phải tự giác chăm sóc sức khỏe, rồi lan tỏa ra toàn xã hội. Ngành y tế giữ vai trò then chốt trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân: “Nay, chúng ta đã độc lập, tự do, cán bộ cần giúp đồng bào, giúp Chính phủ xây dựng một nền y tế thích hợp với nhu cầu của nhân dân ta. Y học càng phải dựa trên nguyên tắc: khoa học, dân tộc và đại chúng”⁽⁷⁾. Người đặc biệt coi trọng việc xây dựng đội ngũ cán bộ y tế: “Luôn luôn ghi nhớ rằng người thầy thuốc giỏi đồng thời phải là người mẹ hiền, hết lòng hết sức cứu chữa và phục vụ thương binh, bệnh binh, tích cực nâng cao sức khỏe của bộ đội, góp phần cùng toàn quân, toàn dân đẩy mạnh sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn”⁽⁸⁾.

Về phương thức bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân: tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức là giải pháp nền tảng để người dân chủ động bảo vệ sức khỏe. Song song là việc thực hành các biện pháp vệ sinh cụ thể ở cả cấp độ cá nhân và cộng đồng. Người chỉ đạo: “cần phải gây một phong trào vệ sinh, phòng bệnh rộng khắp và bền bỉ”⁽⁹⁾. Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến sức khỏe của toàn dân, không phân biệt lứa tuổi hay địa vị. Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là một tấm gương sáng về việc rèn luyện sức khỏe. Trong bất kì hoàn cảnh và cương vị công tác, Người vẫn thường xuyên tập thể dục và thể thao: “Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập”⁽¹⁰⁾.

2. Vận dụng trong bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân ở Việt Nam hiện nay

Việc vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân là yêu cầu vừa cấp bách, vừa có ý nghĩa chiến lược. Trong thời gian tới cần thực hiện một số nội dung sau:

Một là, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, phát huy vai trò, trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của sức khỏe đối với sự phát triển cá nhân và xã hội. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào việc hình thành lối sống lành mạnh, ý thức phòng bệnh hơn chữa bệnh, phù hợp với quan điểm nhất quán của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Khai thác hiệu quả các phương tiện truyền thông đại chúng, để phổ biến kiến thức y tế, cảnh báo dịch bệnh và hướng dẫn kỹ năng chăm sóc sức khỏe. Tăng cường giáo dục sức khỏe trong hệ thống giáo dục quốc dân và trong cộng đồng. Nâng cao trách nhiệm cá nhân trong tự chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, nghề nghiệp và cộng đồng trong công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe.

Hai là, gắn bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội.

Cần xác định chăm sóc sức khỏe nhân dân không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của phát triển kinh tế - xã hội. Lồng ghép các mục tiêu y tế vào chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Tăng cường đầu tư cho y tế, đặc biệt là y tế cơ sở và y tế dự phòng. Gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường sống - một trong những yếu tố quyết định đến sức khỏe nhân dân. Bảo đảm công bằng xã hội trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe gắn với phát triển kinh tế. Thành quả của tăng trưởng kinh tế phải được phân bổ hợp lý để mọi người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế. Đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực y tế nhằm nâng cao hiệu quả gắn kết giữa y tế và kinh tế.

Ba là, xây dựng nền y tế hiện đại, lấy con người làm trung tâm.

Đặt sức khỏe, nhu cầu và quyền lợi của người dân vào vị trí trung tâm trong mọi chính sách và hoạt động chăm sóc sức khỏe, bảo đảm mọi người dân được tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản, có chất lượng và công bằng. Xây dựng nền y tế hiện đại đòi hỏi phải phát triển đồng bộ về cơ sở vật chất, công nghệ và nguồn nhân lực. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán và điều trị; hiện đại hóa hệ thống bệnh viện, trung tâm y tế; hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện. Đổi mới mô hình cung ứng dịch vụ y tế theo hướng lấy người bệnh làm trung tâm. Bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế. Tăng cường y tế dự phòng và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Thúc đẩy hội nhập quốc tế trong lĩnh vực y tế nhằm tiếp cận các thành tựu khoa học tiên tiến của thế giới, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng dịch vụ y tế trong nước.

Bốn là, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Tiếp tục khẳng định và nâng cao vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng trong lĩnh vực y tế. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách trong lĩnh vực y tế theo hướng đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao năng lực quản trị và cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống y tế quốc gia. Phát huy vai trò điều tiết và định hướng của Nhà nước trong phát triển hệ thống y tế. Tăng cường sự phối hợp giữa các cấp, các ngành trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý của đội ngũ cán bộ trong lĩnh vực y tế.

Quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân không chỉ có giá trị lịch sử mà còn mang tính thời sự và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Việc quán triệt và vận dụng sáng tạo những quan điểm này trong bối cảnh mới sẽ góp phần xây dựng một hệ thống y tế công bằng, chất lượng, hiệu quả, phát triển vì mục tiêu phát triển con người toàn diện./.

---------------------------

Ghi chú:

(1) C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 40, Nxb CTQG-ST, H.2000, tr.114.

(2) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 38, Nxb CTQG-ST, H.2006, tr.430.

(3) C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 45, Nxb CTQG-ST, H.2000, tr.882.

(4) C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 16, Nxb CTQG-ST, H.1994, tr.260.

(5), (9) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.70, tr.105.

(6), (7) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.518, tr.343-344.

(8) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 15, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.361-362.

(10) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.241.

Ngô Thị Thủy - Bệnh viện Nhi Hà Nội