Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong giai đoạn hiện nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là một trong những hệ thống quan điểm đặc sắc trong kho tàng lý luận của Người, không chỉ góp phần đưa sự nghiệp cách mạng vững bước trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, mà còn mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc trong giai đoạn hiện nay, soi sáng kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Tư tưởng này của Người đến nay vẫn còn nguyên giá trị, là định hướng để Đảng vận dụng linh hoạt, sáng tạo hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.

1. Đặt vấn đề
Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là việc sử dụng các nguồn lực xã hội như thời gian, tiền bạc, tài nguyên và nhân lực một cách hợp lý, hiệu quả, đúng mục đích, qua đó hạn chế tối đa những thiệt hại không cần thiết cho cá nhân, tập thể và toàn xã hội. Đây không chỉ là vấn đề cấp thiết trong công tác quản lý và phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong công việc và đời sống.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là tấm gương mẫu mực về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, thể hiện nhất quán trong suốt sự nghiệp hoạt động cách mạng của mình. Tư tưởng của Người về vấn đề này là một hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc, mang tính khoa học và cách mạng, có ý nghĩa định hướng, góp phần đưa sự nghiệp cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi.
Việc nghiên cứu sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và sự vận dụng sáng tạo của Đảng có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần thực hiện thắng lợi công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới hiện nay.

2. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, bài viết sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như: lịch sử, logic, phân tích, tổng hợp, so sánh, dự báo khoa học nhằm làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và sự vận dụng của Đảng trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử, logic để làm rõ tư tưởng của Người; phương pháp phân tích, tổng hợp để khái quát những chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong những năm gần đây. Phương pháp logic, so sánh để chỉ ra những kết quả đạt được và những tồn tại, hạn chế trong thực tiễn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm chống lãng phí. Phương pháp dự báo khoa học được sử dụng để đề xuất một số giải pháp nhằm vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.

3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3. 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
Một là, về thực hành tiết kiệm
Theo Hồ Chí Minh, tiết kiệm là một phẩm chất đạo đức gắn bó chặt chẽ với các phẩm chất khác trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng của mỗi cá nhân, tạo thành một chuẩn mực đạo đức cách mạng hoàn chỉnh là “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Trong tác phẩm Đường Kách mệnh (1927), Nguyễn Ái Quốc đã đề cập đến vấn đề “tiết kiệm” và khẳng định là một trong những tư cách của người cách mệnh, đó là “Tự mình phải: cần kiệm... Ít lòng tham muốn về vật chất” (Hồ Chí Minh, 2011, T.2, tr.280). Thực hành tiết kiệm được coi là tiêu chuẩn quan trọng dành cho người cán bộ cách mạng, nhắc đến chữ “kiệm”, Người định nghĩa: “Là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi” (Hồ Chí Minh, 2011, T.6, tr.122), là “thi đua tiết kiệm, không lãng phí, quý trọng của công” (Hồ Chí Minh, 2011, T.7, tr.333). Tiết kiệm là phải biết xem xét toàn diện, tính toán để sử dụng thời gian, vật chất, sức lao động một cách hợp lý sao cho chi phí, công sức bỏ ra nhỏ nhất mà lại đạt được mục tiêu hiệu quả cao nhất.
Người còn cho rằng: “Tất cả mọi người đều phải tiết kiệm. Trước nhất là các cơ quan, các bộ đội, các xí nghiệp” (Hồ Chí Minh, 2011, T.7, tr.353). Nếu khéo tiết kiệm sức người, sức của và thời gian thì với sức lao động, tiền tài của đất nước có thể đẩy nhanh quá trình sản xuất và nâng cao năng suất, không ngừng phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần phát triển mọi lĩnh vực khác. Người căn dặn: “phải chặt chẽ hơn nữa trong việc dùng tiền dành dụm của chúng ta, để tiến nhanh tới cuộc sống no ấm, đầy đủ cho mọi người” (Hồ Chí Minh, 2011, T.12, tr.467). Theo Hồ Chí Minh, thực hành tiết kiệm không chỉ là một trong những chuẩn mực đạo đức của người cán bộ, mà trở thành công việc cần thiết, có ý nghĩa quan trọng đối với tất cả mọi người bởi “một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh và tiến bộ” (Hồ Chí Minh, 2011, T.6, tr.128); góp phần ích nước, lợi dân, khắc phục mọi khó khăn, thử thách để đưa đất nước đi lên. Tiết kiệm phải mang tính toàn diện: tiết kiệm tiền của, thời gian, sức lao động và tài nguyên, gắn chặt với lợi ích của nhân dân và đất nước.
Người cho rằng, phải tiết kiệm thời gian của mình và của người khác, bởi “Thời giờ cũng cần phải tiết kiệm như của cải. Của cải nếu hết, còn có thể làm thêm. Khi thời giờ đã qua rồi, không bao giờ kéo nó trở lại được” (Hồ Chí Minh, 2011, T.6, tr.123), nên phải làm sao sử dụng thời gian để làm việc siêng năng, hiệu quả, không để lãng phí vô ích, tránh đến trễ, về sớm. Hồ Chí Minh coi việc tiết kiệm tiền của của Nhà nước, của nhân dân và của chính mình là phải tính toán sử dụng tiền của sao cho hợp lý với phương châm “khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng” (Hồ Chí Minh, 2011, T.6, tr.123). Tiết kiệm sức lao động tức là phải biết sắp xếp, tổ chức cho khéo, “1 người làm bằng 2, 3 người” (Hồ Chí Minh, 2011. T.6, tr.124) thì vừa rút ngắn thời gian lao động, vừa tạo ra năng suất sản xuất cao Tiết kiệm sức dân, bởi dân là “gốc”, “Phải biết quý trọng sức người là vốn quý nhất của ta. Chúng ta cần hết lòng chăm sóc sức khỏe và sử dụng thật hợp lý sức lao động của nhân dân ta” (Hồ Chí Minh, 2011, T.13, tr.70).
Theo Hồ Chí Minh, thực hành tiết kiệm có vai trò quan trọng trong việc tăng tích lũy để phát triển kinh tế; chăm lo đời sống nhân dân; xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Người căn dặn: “một hột gạo, một đồng tiền, tức là một số mồ hôi nước mắt của đồng bào” (Hồ Chí Minh, 2011, T.5, tr.241) nên phải hết sức tiết kiệm, phải quản lý chặt chẽ ngân sách nhà nước, chi tiêu đúng mục đích; chống phô trương, hình thức trong hội họp, lễ nghi; cán bộ, đảng viên nêu gương về lối sống giản dị; xây dựng văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội. Nếu khéo tiết kiệm sức người, sức của và thời gian thì với sức lao động, tiền tài của đất nước có thể đẩy nhanh quá trình sản xuất và nâng cao năng suấT.Thực hành tiết kiệm không chỉ là một trong những chuẩn mực đạo đức của người cán bộ, mà trở thành công việc cần thiết, có ý nghĩa quan trọng đối với tất cả mọi người; góp phần ích nước, lợi dân, khắc phục mọi khó khăn, thử thách để đưa đất nước đi lên.
Hai là, về chống lãng phí
Hồ Chí Minh đánh giá lãng phí là một căn bệnh nguy hiểm, gây tổn thất lâu dài, đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ và sự phát triển của dân tộc. Người khẳng định: “Tuy không trộm cắp của công như tham ô, nhưng lãng phí cũng làm cho nhân dân và Chính phủ thiệt thòi, hao tổn, kết quả thì lãng phí cũng có tội như tham ô” (Hồ Chí Minh, 2011, T.7, tr.297). Theo Người, lãng phí cùng với tham ô là những kẻ thù nguy hiểm đối với sự nghiệp cách mạng, vì nó làm chậm trễ công cuộc kháng chiến và kiến quốc của ta, đồng thời làm hỏng tinh thần trong sạch, ý chí khắc khổ của cán bộ ta và phá hoại đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính. Có nhiều hình thức khác nhau của bệnh lãng phí, như: lãng phí sức lao động (kém về phụ trách và tổ chức, sắp xếp vụng, việc gì ít người cũng làm được mà vẫn dùng nhiều người...); lãng phí thì giờ (việc có thể làm trong một ngày, một buổi cũng kéo dài đến mấy ngày); lãng phí của cải, vật chất của nhân dân, của đất nước (dùng vật liệu, nguyên liệu lãng phí, không sử dụng hết công suất máy móc, phung phí xăng dầu, để thóc trong kho ẩm ướt, hao hụt, ngân hàng sử dụng tiền bạc không làm lợi cho việc tăng gia sản xuất; nhân dân làm đám cưới, đám ma tốn kém...).
Hồ Chí Minh nhấn mạnh, lãng phí là một căn bệnh có tính phổ biến và dễ lây lan nếu không được ngăn chặn kịp thời. Nguyên nhân gây ra lãng phí là do trình độ non kém, do thiếu kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, do độc đoán đưa ra những quyết định sai lầm. Người kết luận: “Lãng phí tuy không lấy của công đút túi, song kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ” (Hồ Chí Minh, 2011, T.7, tr.357). Lãng phí cũng giống như tham ô, cũng có tội đối với Tổ quốc, đối với đồng bào, không khác gì việt gian, gián điệp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tệ nạn này: “Tệ tham ô, lãng phí, quan liêu là cái xấu xa do xã hội cũ để lại, như cái ung nhọt còn sót lại trên thân thể của người khổng lồ. Công khai và mạnh dạn gạt bỏ cho thật sạch những ung nhọt ấy thì thân thể càng mạnh khỏe thêm” (Hồ Chí Minh, 2011, T.13, tr.417); “là vì thiếu tinh thần trách nhiệm, không có ý thức quý trọng sức của, sức người của Nhà nước, của nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2011, T.13, tr.417). Tham ô, lãng phí xuất phát từ xã hội cũ sản sinh ra, đó chính là những người mang nặng chủ nghĩa cá nhân, hay nói cách khác chính là chủ nghĩa cá nhân - một thứ trở lực nội tại trong mỗi cán bộ, đảng viên, là nguyên nhân sâu xa dẫn đến mọi khuyết điểm, sai lầm; đó là chỉ luôn luôn chỉ nghĩ có lợi cho bản thân, không đặt lợi ích của tập thể lên trên hết, không vì sự nghiệp cách mạng chung của Đảng, của nhân dân. Chính vì vậy, kiên quyết chống tham ô, lãng phí cũng chính là đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân.
Ba là, về biện pháp thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
Không chỉ giải thích cụ thể, dễ hiểu về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Hồ Chí Minh còn nêu ra biện pháp để thực hiện có hiệu quả việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Theo Người, thực hành tiết kiệm là yêu cầu cấp thiết để chống lãng phí, đồng thời chống lãng phí là biểu hiện cụ thể của việc thực hành tiết kiệm. Do vậy, Người yêu cầu tất cả cá nhân, cơ quan, đoàn thể đều phải ra sức tiết kiệm, trước hết là các cơ quan, xí nghiệp, bộ đội, các cán bộ, đảng viên phải nêu gương, bởi “Hô hào dân tiết kiệm, mình phải tiết kiệm trước đã” (Hồ Chí Minh, 2011, T.6, tr.16). Nội dung tiết kiệm phải cụ thể hóa, gắn với điều kiện, hoàn cảnh đặc thù của từng cơ quan, đơn vị công tác, bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả, do vậy “muốn tiết kiệm có kết quả tốt, thì phải khéo tổ chức” (Hồ Chí Minh, 2011, T.6, tr.124). Khi thực hành tiết kiệm, mỗi cá nhân, tổ chức phải thường xuyên kiểm điểm, tự đánh giá trên tinh thần tự giác, đồng thời kiểm tra, giám sát, tổng kết kinh nghiệm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, nghiêm khắc kỷ luật những người không hoàn thành tốT.
Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh phải tu dưỡng, nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, thực hành “chí công vô tư”, toàn tâm toàn ý, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân. Người căn dặn: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2011, T.15, tr.622).
3. 2. Sự vận dụng của Đảng về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
Một là, Đảng luôn xác định đúng tầm quan trọng của thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng luôn quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Với tính chất nguy hại và diễn biến ngày càng phức tạp của tình trạng tham nhũng, lãng phí, những chỉ dẫn của Người ngày càng trở nên quan trọng và mang tính thời sự, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay, Đảng đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, quy định và hướng dẫn về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí với mục tiêu ngăn chặn, từng bước đẩy lùi lãng phí. Từ đó, tạo bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội; củng cố lòng tin của nhân dân; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Ngày 21-8-2006, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí”. Nghị quyết nhận định, cuộc đấu tranh phòng, chống lãng phí còn nhiều hạn chế, khuyết điểm, hiệu quả thấp. Lãng phí vẫn diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, gây hậu quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòng tin của nhân dân, là một trong những nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta. Vì vậy, Nghị quyết nhấn mạnh: “Phòng, chống tham nhũng, lãng phí là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2006). Vì vậy, công tác vận động thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được đẩy mạnh toàn diện và kiên quyết đến từng chi bộ.
Căn cứ vào tình hình thực tế của công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, ngày 21-12-2012, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 21-CT/TW “Về việc đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”. Chỉ thị nêu rõ tình hình lãng phí vẫn còn xảy ra nghiêm trọng, gây bức xúc trong xã hội, nhất là trong bối cảnh kinh tế đất nước và đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Chỉ thị đưa ra 8 nhiệm vụ trọng tâm yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đoàn thể nhân dân và cán bộ, đảng viên tập trung thực hiện. Điều này thể hiện quyết tâm của Đảng trong vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động, góp phần củng cố lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.
Đại hội XII (2016) của Đảng nhận định: “Lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, với những biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp, xảy ra trên nhiều lĩnh vực, ở nhiều cấp, nhiều ngành, làm cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội, gây bức xúc trong dư luận, là thách thức nghiêm trọng đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước, đe dọa sự tồn vong của chế độ” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr.196). Vì vậy, phải kiên quyết phòng, chống lãng phí với yêu cầu chủ động phòng ngừa, không để xảy ra lãng phí; xử lý nghiêm các hành vi lãng phí, bao che, dung túng, tiếp tay cho các hành vi lãng phí… Đồng thời, “Tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách, bảo đảm chặt chẽ, công khai, minh bạch và thực hiện đồng bộ các giải pháp về phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr.306-307). Đại hội XIII (2021) của Đảng đã khẳng định: “Công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí chuyển biến mạnh mẽ, có bước đột phá, được tiến hành quyết liệt, có hiệu quả, ngày càng đi vào chiều sâu, gắn kết chặt chẽ giữa “xây” và “chống”” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021. T.I, tr.77). Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, Đại hội nhấn mạnh: “Thực hiện nghiêm quy định của pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021. T.II, tr.146).
Tiếp tục đẩy mạnh công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, ngày 25-12-2023, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 27-CT/TW “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”, trong đó nhận định: “việc thực hiện chủ trương của Đảng về công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã tạo được chuyển biến tích cực; chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, khắc phục tồn tại, hạn chế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, cơ bản đáp ứng yêu cầu thực tiễn; công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, giám sát được tăng cường” (Bộ Chính trị, 2023). Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng và tính cấp thiết phải tăng cường công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, ngày 16-1-2025, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 42-CT/TW “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Chỉ thị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo: “Thực hiện đồng bộ 4 chủ trương lớn: Đẩy mạnh giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư để “không muốn tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” đi đôi với siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế chặt chẽ để “không thể tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”; xử lý vi phạm không có vùng cấm, không có ngoại lệ để “không dám tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”; nâng cao đời sống cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động để “không cần tham nhũng, tiêu cực”” (Bộ Chính trị, 2025). Năm 2026, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh: “kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thực hành tiết kiệm, chống phô trương, hình thức” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026. T.II, tr.392). Quan điểm này thể hiện sự kế thừa và phát triển nhất quán tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đồng thời phản ánh yêu cầu cấp thiết của thực tiễn trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai khóa XIV (tháng 4-2026) ban hành Nghị quyết về “Tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới”, trong đó xác định mục tiêu là: Kiên quyết, kiên trì phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn, đẩy lùi lãng phí, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ (Ban Chấp hành Trung ương, 2026).
Bên cạnh đó, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều chỉ thị, quy định quan trọng, cụ thể làm căn cứ tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác tham mưu, đề xuất chủ trương, định hướng về cơ chế, chính sách, pháp luật, giải pháp thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tiêu cực; khắc phục những hạn chế, bất cập trong công tác bảo vệ người phát hiện, tố giác, người đấu tranh chống lãng phí, tiêu cực; tăng cường kiểm soát quyền lực trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công. Đồng thời, nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục, xây dựng văn hóa tiết kiệm, không lãng phí, tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hai là, thường xuyên tập trung chỉ đạo về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
Thể chế hóa chủ trương của Đảng, Quốc hội đã thông qua Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013. Luật nhấn mạnh nguyên tắc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ thường xuyên từ chủ trương, đường lối, cơ chế chính sách đến tổ chức thực hiện gắn với kiểm tra, giám sát; bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, đề cao vai trò giám sát của Quốc hội, hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và nhân dân trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa những chủ trương của Đảng để tạo hành lang pháp lý chặt chẽ, chế tài nghiêm minh trong công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Cụ thể: Quyết định số 2544/QĐ-TTg, ngày 30-12-2016 “Ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2016-2020”; Quyết định 166/QĐ-TTg, ngày 23-1-2020 “Về ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2020”; Quyết định số 1845/QĐ-TTg, ngày 2-11-2021 “Về việc ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2021-2025”... Với mục tiêu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong từng giai đoạn, nhằm phát huy cao nhất mọi nguồn lực hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội, ổn định đời sống của nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội… Thủ tướng Chính phủ yêu cầu xác định việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, mang tính thường xuyên của các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp và nhân dân, gắn với đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện; bảo đảm phân cấp, phân quyền cụ thể, rõ đầu mối thực hiện.
Ngày 17-12-2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1579/QĐ-TTg “Về việc thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí”. Ban Chỉ đạo có nhiệm vụ giúp Thủ tướng Chính phủ nghiên cứu, tư vấn, khuyến nghị, đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm xử lý các vấn đề quan trọng, liên ngành trong triển khai Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí, chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và cũng như thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí nguồn lực của nền kinh tế... Trên cơ sở đó, các cấp ủy đã chỉ đạo đẩy mạnh công tác quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước trong mọi lĩnh vực. Việc thực hành tiết kiệm được gắn với yêu cầu công khai, minh bạch trong sử dụng tài chính, thực hiện thống nhất theo quy chế chi tiêu nội bộ, qua đó góp phần ngăn chặn tình trạng sử dụng nguồn lực kém hiệu quả, gây lãng phí.
Hầu hết các cơ quan, đoàn thể đã tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra giám sát nhằm kịp thời phát hiện và ngăn chặn các biểu hiện lãng phí, tiêu cực. Việc thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở được chú trọng, phát huy vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và tạo điều kiện để cán bộ, công chức tham gia giám sát việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí qua nhiều kênh thông tin khác nhau. Nhờ đó, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã được triển khai rộng khắp, ngày càng đi vào nền nếp và đạt hiệu quả thiết thực, thể hiện quyết tâm chính trị cao của toàn Đảng và cả hệ thống chính trị, góp phần quan trọng vào thực hiện thắng lợi các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới.
Tuy nhiên, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong thời gian qua vẫn chưa đạt hiệu quả sâu rộng như yêu cầu đặt ra; tình trạng lãng phí vẫn còn tồn tại khá phổ biến, diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp, gây bức xúc trong xã hội. Nguyên nhân của tình trạng này trước hết xuất phát từ việc một số cấp ủy, tổ chức đảng chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, còn biểu hiện buông lỏng lãnh đạo, quản lý. Đặc biệt, một bộ phận cán bộ, đảng viên, nhất là người có chức vụ, quyền hạn chưa thực sự gương mẫu trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; còn tình trạng nói không đi đôi với làm, làm giảm uy tín của Đảng và ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin của nhân dân. Ngoài ra, việc phát động và duy trì các phong trào thi đua về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí chưa thực sự lan tỏa rộng khắp, còn mang tính hình thức; việc xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong xã hội chưa được quan tâm đúng mức. Điều này làm hạn chế hiệu quả của công tác phòng, chống lãng phí trong thực tiễn.
3.3. Một số giải pháp
Một là, tiếp tục nâng cao nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và người đứng đầu về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nghiêm túc theo các nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, cụ thể hóa bằng các quy định rõ ràng, tổ chức quán triệt và tuyên truyền sâu rộng, gắn với xây dựng phong trào toàn dân thực hành tiết kiệm trong đời sống hằng ngày, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức. Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cần được nhận thức đúng như Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là điều cần làm trong cuộc sống của từng cá nhân và toàn xã hội, là “hòn đá tảng” góp phần xây dựng một xã hội văn minh, phát triển bền vững. Đó phải là trách nhiệm chung và cần trở thành nếp sống, thành văn hóa hằng ngày của mỗi chúng ta” (Tô Lâm, 1-6-2025).
Hai là, xác định rõ nội dung, phương pháp thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đối với cán bộ, đảng viên; phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu theo phương châm “trên trước, dưới sau”. Tập trung xây dựng văn hóa tiết kiệm, đưa thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trở thành ý thức “tự giác”, “tự nguyện”, “cơm ăn nước uống, áo mặc hàng ngày” (Tô Lâm, 1-6-2025). Trên cơ sở đó, xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, kế hoạch thực hành tiết kiệm, chống lãng phí một cách thường xuyên, triệt để; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, lan tỏa trong toàn xã hội; đồng thời kiên quyết khắc phục tình trạng “nói không đi đôi với làm”. Phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu, đề cao ý thức tự giác gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Ba là, tiếp tục bổ sung và hoàn thiện cơ chế, chính sách và các quy định về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí phù hợp với tình hình thực tiễn; kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế những quy định không còn phù hợp. Đồng thời, bảo đảm quá trình xây dựng và ban hành chính sách được thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch, phát huy trí tuệ tập thể và đề cao trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân có liên quan.
Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng và triển khai đồng bộ khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý và hoạt động của các cơ quan, tổ chức theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị. Theo đó, các cấp ủy, cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân cần nâng cao nhận thức, chủ động thích ứng và tổ chức thực hiện sâu rộng, đồng bộ ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong công tác. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm chi phí và hạn chế lãng phí nguồn lực.
Năm là, phát huy tính chủ động, tự giác của mỗi cán bộ, đảng viên trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đồng thời tăng cường tự phê bình và phê bình, coi đây là giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa, ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực. Mỗi cán bộ, đảng viên cần thường xuyên tu dưỡng rèn luyện đạo đức, lối sống, nâng cao ý thức trách nhiệm, kiên quyết không dung túng, tiếp tay cho sai phạm. Đặc biệt, người đứng đầu phải nêu cao tinh thần tự giác, nghiêm khắc với bản thân, giữ gìn chuẩn mực trong các mối quan hệ, chủ động phòng tránh cám dỗ vật chất, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch, vững mạnh.
4. Kết luận
Đất nước ta tiến vào kỷ nguyên phát triển mới với những mục tiêu, niềm tin và khát vọng lớn lao của toàn dân tộc. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu đối với toàn Đảng, toàn dân và toàn quân phải tiếp tục nghiên cứu, quán triệt và vận dụng sâu sắc hơn nữa những chỉ dẫn vô cùng quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Đây là một trong những giải pháp căn bản để đất nước vượt qua những khó khăn, thách thức trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều cơ hội và biến động đan xen, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh xã hội. Việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ góp phần giữ vững sự trong sạch, vững mạnh của Đảng, củng cố mạnh mẽ niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển bền vững, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, xây dựng đất nước hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Tài liệu tham khảo:

Ban Chấp hành Trung ương Đảng. (2006). “Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 21-8-2006 Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí”
Ban Chấp hành Trung ương. (2026). “Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 1-4-2026 Về Tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới”
Bộ Chính trị. (2023). “Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 25/12/2023 Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”
Bộ Chính trị. (2025). “Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/1/2025 Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”
Chính phủ. (2023). “Nghị quyết số 168/NQ-CP ngày 11/10/2023 Ban hành Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đến năm 2030”
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập II. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 2. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 5. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 6. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 7. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 12. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 13. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội.
Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Tập 15. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Tô Lâm. (13-10-2024). Chống lãng phí. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/chong-lang-phi
Tô Lâm. (1-6-2025). Thực hành tiết kiệm. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/thuc-hanh-tiet-kiem.

ThS NGUYỄN TRUNG KIÊN

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Tạp chí Lịch sử Đảng
Liên kết bài viết gốc

Tin khác cùng chủ đề

Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới của dân tộc

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền phụ nữ và sự tham gia của phụ nữ trong quản trị quốc gia ở Việt Nam hiện nay

Bài viết phân tích giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền phụ nữ và sự tham gia của phụ nữ trong quản trị quốc gia ở Việt Nam hiện nay qua ba phương diện chính: cơ sở tư tưởng, sự vận dụng của Đảng và Nhà nước, cũng như thực trạng tham gia của phụ nữ trong các thiết chế chính trị – hành chính. Từ đó, đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm tăng ...

Học tập Chủ tịch Hồ Chí Minh thu hút và trọng dụng nhân tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về thu hút, trọng dụng nhân tài rất có giá trị trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay. Đề cao người tài gắn với đạo đức, tạo môi trường dân chủ, minh bạch để người tài cống hiến là giải pháp quan trọng để xây dựng đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 - 19-5-2026): Dấu ấn lịch sử của Bác tại Khánh Hòa

“Miền Nam yêu quý luôn trong tim tôi” - câu nói tha thiết ấy của Bác Hồ không chỉ thể hiện tình cảm sâu nặng mà Người dành cho miền Nam, mà còn thắp sáng niềm tin độc lập cho hàng triệu người con miền Nam hướng về lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Hình ảnh Bác Hồ kính yêu suốt bao năm qua vẫn sống mãi trong lòng mỗi người dân Khánh Hòa.

Giải pháp hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý xã hội trong giai đoạn hiện nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm khoa học, toàn diện về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam; là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin vào điều kiện cụ thể của nước ta, chứa đựng những giá trị tiến bộ, nhân văn và phát triển. Ngày nay, những giá trị ấy của Người tiếp tục định hướng, soi đường cho ...

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một trong những nội dung quan trọng trong di sản lý luận mà Người đã để lại cho dân tộc Việt Nam, góp phần định hướng sự nghiệp giáo dục của đất nước, đặc biệt là trong việc xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại, vì con người và sự phát triển bền vững.