Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ đảng viên của Đảng hiện nay

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ đảng viên của Đảng hiện nay

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 13/04/2026 11:23:29
• 7 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

1. Đặt vấn đề

Trong công tác xây dựng Đảng, đội ngũ đảng viên là nền tảng, hạt nhân và là lực lượng nòng cốt của Đảng, vừa có vai trò là người lãnh đạo, vừa là người phục vụ Nhân dân, là lực lượng quyết định trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và uy tín của Đảng. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên phát triển với những thời cơ và thách thức mới, công tác xây dựng đội ngũ đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, năng lực cá nhân toàn diện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới vừa là vấn đề cấp bách, vừa là vấn đề chiến lược lâu dài của Đảng.

2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ đảng viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng

Xây dựng đội ngũ đảng viên có phẩm chất đạo đức và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng là một vấn đề luôn được Chủ tịch Hồ Chí minh hết sức quan tâm trong quá trình lãnh đạo cách mạng. Bởi theo Người: “Mọi công việc Đảng đều do đảng viên làm. Mọi Nghị quyết Đảng đều do đảng viên chấp hành. Mọi chính sách của Đảng đều do đảng viên mà thấu đến quần chúng. Mọi khẩu hiệu, mọi kế hoạch của Đảng đều do đảng viên cố gắng thực hiện”1. Để có thể đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (năm 1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra 5 tiêu chuẩn của người cán bộ, đảng viên gồm: Nhân, Nghĩa, Dũng, Trí, Liêm.

Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, người cán bộ, đảng viên phải là người biết yêu thương, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào, sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau thiên hạ, không ham giàu sang, không sợ cực khổ, không e ngại cường quyền. Người viết: “Giàu sang không thể quyến rũ. Nghèo khó không thể chuyển lay. Uy lực không thể thuyết phục”2.

Người đảng viên còn phải là người xác định không có lợi ích riêng tư, Đảng giao nhiệm vụ dù to dù nhỏ cũng phải ra sức làm cho cẩn thận. Không sợ người ta phê bình. Người nêu rõ: “Đảng Lao động Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, nghĩa là những người thợ thuyền, dân cày và lao động trí óc kiên quyết nhất, hăng hái nhất, trong sạch nhất, tận tâm phụng sự Tổ quốc và Nhân dân”3.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, con người phương Đông rất coi trọng tình cảm. Do đó, mỗi người đảng viên phải tiên phong, gương mẫu trong công việc, không tự cao, tự đại, tự mãn, kiêu ngạo. Đối với người, cần giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, thật thà, dũng cảm, không lừa lọc, dối trá. Đối với việc, phải luôn tôn trọng nguyên tắc “dĩ công vi thượng” trong mọi điều kiện hoàn cảnh. Người nhắc nhở mỗi đảng viên: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn Nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”4.

Người cán bộ, đảng viên còn phải là người biết nắm vững sử dụng lý luận, kiến thức để nhìn nhận, cân nhắc trong công việc. Không được qua loa, hình thức, hời hợt. Trong bài “Tiêu chuẩn của người đảng viên”, Người đưa ra 6 tiêu chuẩn của người đảng viên, bao gồm: “1. Suốt đời kiên quyết phấn đấu cho ngủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. 2. Rèn luyện tư tưởng vô sản, sửa chữa những sai lầm. Kiên quyết đứng hẳn trên lập trường giai cấp công nhân, không đứng chân trong, chân ngoài. 3. Đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, trước hết. Biết đem lợi ích riêng của cá nhân phục tùng lợi ích chung của cách mạng. 4. Tuyệt đối chấp hành nghị quyết và kỷ luật của Đảng. 5. Liên hệ chặt chẽ với quần chúng. 6. Luôn cố gắng học tập, thật thà tự phê bình và thành khẩn phê bình đồng chí của mình”5.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, là đảng viên phải không tham địa vị, tiền tài, không ham sung sướng. Người căn dặn: “bất kỳ hoàn cảnh nào, đảng viên và cán bộ cần phải luôn luôn ra sức phấn đấu, ra sức làm việc… Luôn luôn giữ gìn kỷ luật”6. Việc học tập rèn luyện của mỗi người đảng viên phải được diễn ra thường xuyên, liên tục, không ngừng nghỉ. Bởi lẽ: “Đảng viên và cán bộ cũng là người. Ai cũng có tính tốt và tính xấu. Song đã hiểu biết, đã tình nguyện vào một Đảng vì dân, vì nước, đã làm một người cách mạng thì phải cố gắng phát triển những đức tính tốt và sửa bỏ những tính xấu. Vì tính xấu của một người thường chỉ có hại cho người đó, còn tính xấu của một đảng viên, một cán bộ sẽ có hại đến Đảng, có hại đến nhân dân”7.

3. Thực trạng xây dựng đội ngũ đảng viên trong thời gian qua

Kiên định với những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin và học tập, làm theo Lời dạy của Bác, trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác xây dựng đội ngũ đảng viên đã đạt được những kết quả to lớn. Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Bộ Chính trị về tăng cường củng cố, xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong giai đoạn mới, đã đánh giá: “Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, tinh thần tự phê bình và phê bình, chất lượng sinh hoạt đảng, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, quản lý đảng viên, đánh giá, xếp loại, kiểm tra, giám sát, khen thưởng, kỷ luật… được nâng lên. Công tác phát triển đảng viên được chú trọng. Chất lượng đội ngũ đảng viên chuyển biến tích cực, trình độ học vấn, chuyên môn, lý luận chính trị được nâng cao hơn”8.

Đại bộ phận đội ngũ đảng viên luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, có ý thức rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, tự phê bình và phê bình, tiên phong, gương mẫu trong thực hiện nhiệm vụ, xây dựng mối quan hệ gắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân. Đại hội Đảng lần thứ XIV đã chỉ rõ: “Công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể, thực chất, có hiệu quả”9; “Công tác xây dựng đảng và phát triển đảng viên trong các doanh nghiệp tư nhân và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tôn giáo, biên giới, hải đảo, trong học sinh, sinh viên được tăng cường, cơ bản xóa tình trạng “trắng” đảng viên ở thôn, bản”10.

Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam tại Đại hội Đảng lần thứ XIV đã nhấn mạnh: “Đội ngũ đảng viên có sự phát triển mạnh về số lượng, cơ cấu được cải thiện, chất lượng được nâng cao… Công tác phát triển đảng viên đã được quan tâm và có chuyển biến mới”11.

Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp cách mạng, công tác xây dựng đội ngũ đảng viên hiện nay vẫn còn những hạn chế, khuyết điểm: “Một bộ phận cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ cấp cao thiếu tu dưỡng, rèn luyện, không gương mẫu, có biểu hiện đùn đẩy, né tránh, không dám làm, không đám đổi mới sáng tạo, phai nhạt lý tưởng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm lỷ luật đảng, vi phạm những điều đảng viên không được làm, vi phạm pháp luật”12. Có những nơi người đứng đầu còn có biểu hiện độc đoán, gia trưởng. Thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ đảng viên chưa nhiều, chưa mang lại hiệu quả đối với nhân dân. Công tác thi hành kỷ luật đảng có nơi chưa nghiêm, chưa mang lại hiệu quả răn đe cao.

Nguyên nhân của những hạn chế, khuyết điểm nêu trên xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan, tuy nhiên yếu tố chủ quan vẫn là chính. Trước hết, mốt số cấp ủy, tổ chức đảng chưa nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện chưa chủ động, sáng tạo, sâu sát, quyết liệt. Còn biểu hiện buông lỏng trong lãnh đạo, quản lý, rèn luyện đảng viên, không chấp hành các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt đảng.

Một số cán bộ đảng viên vẫn còn tư duy của thời kỳ cũ, chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới. Việc quán triệt và vận dụng những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ đảng viên chưa thực sự hiệu quả. Ngoài ra, có thể kể đến sự tác động của bối cảnh quốc tế đang biến động nhanh chóng, phức tạp, sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, mặt trái của cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế, các quy định của hệ thống pháp luật vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ dẫn đến những khó khăn nhất định trong công tác đánh giá cán bộ…

4. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên hiện nay

Đất nước đang bước sang một giai đoạn lịch sử mới, một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển. Bối cảnh, tình hình thế giới và trong nước đan xen cả thời cơ, thuận lợi, khó khăn thách thức, đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phải kiên định lập trường, lý tưởng cách mạng. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ đảng viên nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên, phát huy tính tiền phong gương mẫu, trọng dân, gần dân, tin dân, học dân của đội ngũ cán bộ đảng viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp cách mạng. Muốn vậy, cần quán triệt và thực hiện tốt một số biện pháp sau:

Một là, nâng cao nhận thức, vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, cán bộ chủ trì, xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong công tác giáo dục, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên.

Đây là giải pháp quan trọng, giữ vai trò quyết định nhất trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên hiện nay. Có nhận thức đúng mới có hành động đúng. Mặt khác, cấp ủy, đội ngũ cán bộ chủ trì và người đứng đầu cơ quan, đơn vị là những chủ thể trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai tổ chức thực hiện mọi nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị mình.

Các cấp ủy đảng, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa việc học, tập, quán triệt, thực hiện các nghị quyết, kết luận của Đảng, như: Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 20/10/2016 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn đảng, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện tự diễn biến, tự chuyển hóa trong nội bộ; Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về tăng cường củng cố xây dựng tổ chức cơ sở Đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong giai đoạn mới; Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị (khóa XII) về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Cần cụ thể hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng vào nghị quyết và chương trình hành động của đơn vị mình, tạo sự chuyển biến trong nhận thức và hành động. Xây dựng các kế hoạch thực hiện bám sát với đặc điểm tình hình thực tiễn của đơn vị và đội ngũ đảng viên; nắm chắc thường xuyên làm tốt công tác kiểm tra, đôn đốc, đề cao nhiệm vụ xây dựng đội ngũ đảng viên theo những chuẩn mực của thời đại mới gắn với đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.

Hai là, xây dựng đội ngũ đảng viên đủ phẩm chất, năng lực, tiên phong, gương mẫu, có đạo đức cách mạng trong sáng theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Mỗi đảng viên cần chủ động, tự giác, tích cực trong tự học, tự rèn luyện phẩm chất đạo đức, năng lực mọi mặt của bản thân, đặc biệt là những tri thức, kỹ năng khoa học công nghệ hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Phát huy tốt vai trò tiền phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là đội ngũ đảng viên giữ cương vị lãnh đạo, chỉ huy trong thực hiện nhiệm vụ, làm tấm gương cho quần chúng nhân dân noi theo.

Tăng cường rèn luyện phẩm chất đạo đức của người đảng viên cách mạng trước tác động của mặt trái cơ chế thị trường. Chú trọng rèn luyện phong cách gần dân, sát dân, mọi hoạt động đều đặt lợi ích của quần chúng nhân dân lên trên hết, chống quan liêu, xa rời quần chúng. Lấy kết quả, chất lượng sản phẩm công việc thực tế làm căn cứ để đánh giá cán bộ, đảng viên. Xây dựng quan điểm bảo vệ đội ngũ đảng viên dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung của tập thể. Loại bỏ tâm lý e sợ đấu tranh, lo ngại trách nhiệm, sợ làm sai vốn đã tồn tại ở không ít cán bộ, đảng viên hiện nay.

Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng kết nạp đảng viên, bảo đảm về số lượng, chất lượng, cơ cấu. Phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở trong phát hiện, bồi dưỡng, tạo nguồn đảng viên mới, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tôn giáo, vùng sâu, vùng xa; phát triển đảng viên trong đội ngũ trí thức, lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên, cán bộ quản lý trong doanh nghiệp. Tăng cường phát triển đảng viên trong lĩnh vực kinh tế tư nhân trong bối cảnh phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Ba là, đẩy mạnh đổi mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt của các tổ chức cơ sở đảng, thực hiện nghiêm túc các nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng gắn với đổi mới, sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác xây dựng đội ngũ đảng viên.

Tổ chức quán triệt và thực hiện nghiêm túc Kết luận số 18-KL/TW ngày 22/9/2017 của Bộ Chính trị về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chỉ thị số 10-CT/TW của Ban Bí thư (khóa X) “về nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ” trong tình hình mới; Hướng dẫn số 03-HD/TW ngày 27/12/2022 của Ban Bí thư “Hướng dẫn thí điểm sinh hoạt đảng trực tuyến ở đảng bộ cơ sở, chi bộ có tính chất đặc thù hoặc trong hoàn cảnh đặc biệt và sinh hoạt đảng theo tổ đảng ở chi bộ đông đảng viên”. Tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác kiểm điểm tự phê bình và phê bình, đánh giá chất lượng tổ chức đảng và đảng viên, khắc phục biểu hiện hình thức trong đánh giá, xếp loại hằng năm.

Tăng cường sử dụng tiến bộ khoa học – công nghệ trong công tác xây dựng đội ngũ đảng viên. Đặc biệt là khẩn trương xây dựng và và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về tổ chức đảng và đảng viên từ Trung ương đến cơ sở, liên thông với hệ thống quản lý cán bộ, công chức, viên chức và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và phát triển các nền tảng số an toàn trong công tác quản lý đảng viên. Đa dạng hóa các hình thức quản lý và đánh giá chất lượng đảng viên từ trong Nhân dân.

Bốn là, nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng.

Tiếp tục quán triệt tư tưởng Đại hội XIV của Đảng: “Đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, gắn kiểm tra, giám sát với các phương thức kiểm soát quyền lực khác; kiểm tra, giám sát là phương thức lãnh đạo chủ yếu, rất quan trọng để giữ vững kỷ cương, kỷ luật của Đảng”13. Trước hết, cần tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng, coi đây là giải pháp quan trọng hàng đầu trong nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác xây dựng đảng và đội ngũ đảng viên. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần thường xuyên tuyên truyền, giáo dục, quán triệt nghiêm túc, đầy đủ quan điểm, tư tưởng của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát, phổ biến các quy định, hướng dẫn tiến hành công tác kiểm tra, giám sát đến từng đảng viên.

Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực, phẩm chất và đạo đức của đội ngũ cán bộ Ủy ban kiểm tra các cấp, chú trọng xây dựng phẩm chất đạo đức cách mạng của người đảng viên trong thời đại mới, tránh xa lợi ích vật chất, không có mục đích cá nhân trong quá trình kiểm tra, giám sát đảng viên, không ngừng học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân. Bảo đảm mỗi cán bộ kiểm tra, giám sát thực sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, giữ được danh dự của bản thân trong bất kỳ trường hợp, hoàn cảnh nào.

5. Kết luận

Xây dựng đội ngũ đảng viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới là một yêu cầu nhiệm vụ quan trọng trong quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng ta. Bước vào kỷ nguyên mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều biến động khó lường, xây dựng đội ngũ đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, có năng lực toàn diện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trở thành vấn đề sống còn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng.

Chú thích:
1. Hồ Chí Minh Toàn tập (2011). Tập 8. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 281.
2, 3. Hồ Chí Minh Toàn tập (2011). Tập 7. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 50, 50.
4. Hồ Chí Minh Toàn tập (2011). Tập 6. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 14.
5. Hồ Chí Minh Toàn tập (2011). Tập 12. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 355.
6, 7. Hồ Chí Minh Toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 294, 294.
8. Bộ Chính trị (2022). Nghị quyết số 21/NQ-TW ngày 16/6/2022 về tăng cường củng cố xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên.
9, 10, 12, 13. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 56, 57, 68, 139.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 158.

ThS. Lê Văn Bộ
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng