MẠNG LƯỚI TRUYỀN BÁ TƯ TƯỞNG MARX – LENIN TRONG THANH NIÊN TIỂU TƯ SẢN VIỆT NAM (1920 – 1930) – TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG VÀ NHÂN LỰC CỦA SỰ RA ĐỜI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

MẠNG LƯỚI TRUYỀN BÁ TƯ TƯỞNG MARX – LENIN TRONG THANH NIÊN TIỂU TƯ SẢN VIỆT NAM (1920 – 1930) – TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG VÀ NHÂN LỰC CỦA SỰ RA ĐỜI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 08/01/2026 07:44:05
• 205 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

Thanh niên tiểu tư sản không phải là giai cấp lãnh đạo cách mạng, nhưng trong điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam những năm 1920, lực lượng này lại đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc tiếp nhận tư tưởng cách mạng vô sản, truyền bá vào trong nước và chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho phong trào cách mạng. Việc nghiên cứu mạng lưới truyền bá tư tưởng Marx – Lenin trong thanh niên tiểu tư sản vì thế có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện đầy đủ tiền đề tư tưởng và nhân lực của sự ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, xã hội Việt Nam thuộc địa nửa phong kiến bước vào thời kỳ biến động sâu sắc. Chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp làm gia tăng quá trình đô thị hóa, mở rộng hệ thống giáo dục thuộc địa và hình thành một tầng lớp tiểu tư sản trí thức ngày càng đông đảo. Lực lượng này bao gồm học sinh, sinh viên, công chức, viên chức, nhà báo, giáo viên và những người lao động trí óc mới xuất hiện trong lòng xã hội thuộc địa.

Trong khi các phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX theo khuynh hướng phong kiến và tư sản lần lượt thất bại, yêu cầu tìm kiếm một hệ tư tưởng mới, một con đường giải phóng dân tộc triệt để trở thành đòi hỏi cấp bách của lịch sử. Tư tưởng Marx – Lenin, với luận điểm về giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp và con đường cách mạng vô sản, đã đáp ứng yêu cầu đó trong bối cảnh Việt Nam.

Tuy nhiên, việc tư tưởng Marx – Lenin thâm nhập vào Việt Nam không diễn ra một cách tự phát mà thông qua những mạng lưới truyền bá có tổ chức, trong đó thanh niên tiểu tư sản đóng vai trò vừa là đối tượng tiếp nhận, vừa là chủ thể lan tỏa. Chính đặc điểm xã hội linh hoạt, trình độ học vấn tương đối và khát vọng canh tân đã khiến tầng lớp này trở thành môi trường thuận lợi cho sự truyền bá chủ nghĩa Marx – Lenin.

Thanh niên tiểu tư sản Việt Nam trong thập niên 1920 có những đặc điểm xã hội nổi bật. Họ là sản phẩm của quá trình giao thoa giữa xã hội truyền thống và hiện đại, chịu ảnh hưởng của giáo dục phương Tây nhưng đồng thời mang trong mình tinh thần dân tộc sâu sắc. Nhiều người được tiếp cận với báo chí, sách vở tiến bộ, có khả năng sử dụng tiếng Pháp, tiếng Hán hoặc Quốc ngữ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp nhận các tư tưởng mới.

Theo các tài liệu thống kê của chính quyền thuộc địa, đến cuối thập niên 1920, riêng ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ đã có hàng vạn học sinh theo học tại các trường trung học và chuyên nghiệp, trong đó một bộ phận không nhỏ tham gia các tổ chức yêu nước và cách mạng. Đây chính là nguồn nhân lực trí thức trẻ sẵn sàng tiếp thu hệ tư tưởng mới và chuyển hóa thành hành động chính trị.

Thanh niên tiểu tư sản không phải là giai cấp lãnh đạo cách mạng, nhưng trong giai đoạn đầu, họ đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa chủ nghĩa Marx – Lenin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước. Chính từ lực lượng này đã hình thành đội ngũ cán bộ tuyên truyền, tổ chức và lãnh đạo phong trào cách mạng ở nhiều địa phương.

Việc truyền bá tư tưởng Marx – Lenin vào Việt Nam trước hết gắn liền với hoạt động của Nguyễn Ái Quốc, người đã tiếp thu chủ nghĩa Marx – Lenin từ phong trào cộng sản quốc tế và truyền bá vào Việt Nam thông qua nhiều hình thức khác nhau. Từ năm 1920, khi tham gia Đại hội Tours của Đảng Xã hội Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã khẳng định con đường cách mạng vô sản cho các dân tộc thuộc địa

Một trong những kênh truyền bá quan trọng là báo chí cách mạng. Các tờ báo như Le Paria, Thanh niên, Công nông, Búa liềm đã trở thành phương tiện phổ biến tư tưởng Marx – Lenin đến thanh niên tiểu tư sản trong và ngoài nước. Theo các nghiên cứu lưu trữ, riêng báo Thanh niên trong giai đoạn 1925–1929 đã phát hành hàng nghìn bản, được bí mật chuyển về nhiều địa phương trong cả nước, trở thành tài liệu học tập chủ yếu của các tổ chức cách mạng.

Bên cạnh báo chí, các lớp huấn luyện chính trị do Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tổ chức tại Quảng Châu từ năm 1925 đến 1927 đã đào tạo hàng trăm cán bộ cốt cán. Phần lớn học viên các lớp này xuất thân từ tầng lớp tiểu tư sản trí thức, sau khi trở về nước đã trở thành hạt nhân truyền bá chủ nghĩa Marx – Lenin tại các địa phương.

Hình thức truyền bá còn bao gồm các nhóm học tập bí mật, các tổ chức đọc sách, thảo luận chính trị và hoạt động tuyên truyền miệng. Chính thông qua những mạng lưới phi chính thức nhưng chặt chẽ này, tư tưởng Marx – Lenin đã được “bản địa hóa”, gắn với thực tiễn Việt Nam và lan tỏa sâu rộng trong thanh niên tiểu tư sản.

Điểm đặc biệt của mạng lưới truyền bá tư tưởng Marx – Lenin trong thanh niên tiểu tư sản là sự kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền tư tưởng và xây dựng tổ chức. Việc tiếp nhận chủ nghĩa Marx – Lenin không dừng lại ở nhận thức lý luận mà nhanh chóng dẫn tới hành động chính trị cụ thể.

Nhiều thanh niên tiểu tư sản sau khi được giác ngộ đã tham gia hoặc sáng lập các tổ chức cách mạng, từ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đến các tổ chức cộng sản cuối thập niên 1920. Trong số những đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930, một tỷ lệ đáng kể xuất thân từ tầng lớp tiểu tư sản trí thức, đặc biệt là học sinh, sinh viên và nhà báo.

Quá trình này cho thấy mạng lưới truyền bá tư tưởng Marx – Lenin không chỉ tạo ra sự thống nhất về tư tưởng mà còn chuẩn bị về mặt tổ chức và nhân lực cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng kiểu mới.

Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó mạng lưới truyền bá tư tưởng Marx – Lenin trong thanh niên tiểu tư sản giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Chính mạng lưới này đã tạo ra sự thống nhất về tư tưởng, hình thành đội ngũ cán bộ nòng cốt và gắn kết phong trào yêu nước với phong trào công nhân theo lập trường vô sản.

Như vậy, có thể khẳng định rằng nếu không có quá trình truyền bá chủ nghĩa Marx – Lenin thông qua lực lượng thanh niên tiểu tư sản, thì việc hình thành một đảng cộng sản thống nhất ở Việt Nam vào năm 1930 khó có thể diễn ra trong thời điểm đó. Đây là tiền đề trực tiếp cả về tư tưởng lẫn nhân lực cho sự kiện mang tính bước ngoặt của lịch sử cách mạng Việt Nam.

Mạng lưới truyền bá tư tưởng Marx – Lenin trong thanh niên tiểu tư sản Việt Nam giai đoạn 1920–1930 là một hiện tượng lịch sử có ý nghĩa quyết định đối với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thông qua các kênh báo chí, huấn luyện chính trị và tổ chức cách mạng, tư tưởng Marx – Lenin đã được tiếp nhận, lan tỏa và chuyển hóa thành sức mạnh chính trị hiện thực. Lực lượng thanh niên tiểu tư sản, với vai trò trung gian lịch sử, đã góp phần quan trọng trong việc chuẩn bị tiền đề tư tưởng và nguồn nhân lực cho sự ra đời của chính đảng vô sản ở Việt Nam, mở ra một thời kỳ mới cho cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX./.

ThS. Mai Thị Quỳnh Tú, ThS. Trần Lê Na (Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa)