CÔNG TÁC DÂN TỘC GẮN VỚI BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG - NỀN TẢNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TỈNH KHÁNH HÒA

CÔNG TÁC DÂN TỘC GẮN VỚI BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG - NỀN TẢNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TỈNH KHÁNH HÒA

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 19/10/2026 04:46:57
• 14 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay, công tác dân tộc không chỉ dừng lại ở việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào mà còn gắn chặt với nhiệm vụ bảo tồn bản sắc văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển du lịch, kinh tế bền vững. Thực tiễn thời gian qua cho thấy tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới cách làm, bảo đảm cộng đồng thực sự là chủ thể của quá trình bảo tồn và phát huy di sản.

Đặc điểm vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Khánh Hòa

Toàn tỉnh có 34 dân tộc thiểu số với 266.284 người, chiếm 11,79% dân số toàn tỉnh; trong đó, dân tộc Raglai chiếm đông nhất với 145.328 người (chiếm 6,43%), dân tộc Chăm 95.468 người (chiếm 4,23%), dân tộc Cơ Ho 10.855 người, chiếm 0,48%); các dân tộc khác chiếm 0,65% so với dân số toàn tỉnh. Các dân tộc thiểu số chủ yếu trên địa bàn là Raglai, Chăm và Êđê. Đồng bào Raglai cư trú tập trung ở các xã miền núi, gắn với sản xuất nương rẫy, chăn nuôi và vẫn bảo tồn khá đậm nét chế độ mẫu hệ, nhạc cụ truyền thống, lễ hội và tín ngưỡng dân gian. Đồng bào Chăm tập trung ở khu vực phía Nam của tỉnh, có đời sống văn hóa đặc sắc với hệ thống đền tháp, lễ hội Katê, nghệ thuật làm gốm, dệt thổ cẩm và nghệ thuật hát ngâm Ariya.

Bên cạnh đặc điểm dân tộc, Khánh Hòa là địa phương có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo phong phú với 11 tôn giáo được công nhận tư cách pháp nhân và đang hoạt động ổn định, với 649.341 tín đồ, 2.950 chức sắc, nhà tu hành, 5.474 chức việc và 886 cơ sở tôn giáo. Toàn tỉnh hiện có 209 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số cùng nhiều chức sắc, lực lượng cốt cán tôn giáo. Đây là lực lượng nòng cốt, góp phần quan trọng trong công tác dân vận, tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời vận động đồng bào giữ gìn bản sắc văn hóa, thực hành tín ngưỡng lành mạnh và tham gia phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Ăn mừng đầu lúa mới là lễ hội quan trọng nhất của người Raglai.

Ảnh:baovanhoa.vn

Kết quả nổi bật trong công tác dân tộc gắn với bảo tồn văn hóa

Những năm qua, tỉnh Khánh Hòa đã quan tâm triển khai đồng bộ các nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Công tác kiểm kê, lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể đạt nhiều kết quả tích cực. Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tính đến nay, toàn tỉnh có 12 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có 08 di sản tiêu biểu của đồng bào dân tộc thiểu số như: Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; Lễ hội Katê của người Chăm; Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang; Lễ Bỏ mả của người Raglai tại xã Đông Khánh Sơn; Lễ Bỏ mả của người Raglai tại xã Công Hải; Nghi lễ đầu năm của người Chăm làng Bỉnh Nghĩa, xã Ninh Hải; Lễ Ăn mừng đầu lúa mới của người Raglai tại xã Phước Hà; Nghệ thuật hát ngâm Ariya của người Chăm.

Bên cạnh đó, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với tín ngưỡng dân gian tiếp tục được chú trọng. Di tích Tháp Bà Pô Nagar đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 152/QĐ-TTg ngày 17/01/2025 về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Hiện nay, UBND tỉnh Khánh Hòa đã gửi Tờ trình đến Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị đưa di sản văn hóa phi vật thể “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na/Pô Inư Nưgar tại tỉnh Khánh Hòa” vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng nhằm tiếp tục khẳng định giá trị đặc sắc của tín ngưỡng dân gian gắn với đời sống văn hóa cộng đồng cư dân Nam Trung Bộ, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa địa phương. Tỉnh đã thực hiện số hóa 1.558 hiện vật văn hóa Chăm nhằm phục vụ lưu trữ, nghiên cứu và quảng bá di sản trên nền tảng số. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản văn hóa. Song song với công tác bảo tồn, tỉnh đã quan tâm tôn vinh đội ngũ nghệ nhân dân gian. Toàn tỉnh hiện có 44 nghệ nhân được phong tặng và truy tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, trong đó có 17 nghệ nhân là người dân tộc thiểu số. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc thực hành, truyền dạy và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống tại cộng đồng.

Gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng

Một trong những điểm nhấn nổi bật trong công tác dân tộc của tỉnh Khánh Hòa thời gian qua là định hướng gắn bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chương trình hành động số 22-CTr/TU, ngày 19/5/2026 về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó, nêu rõ mục tiêu là phải xây dựng và phát triển văn hóa Khánh Hòa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng; đẩy mạnh bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững…

Thông qua các chương trình “Ngày Văn hóa, Du lịch”, các hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, cùng nhiều sự kiện quảng bá văn hóa trong nước, những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Chăm và Raglai từng bước được giới thiệu rộng rãi đến du khách. Nổi bật, tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức “Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026” với chủ đề “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới” với quy mô cấp quốc gia, quy tụ 07 tỉnh, thành phố có đồng bào Chăm sinh sống; Ngày Văn hóa, Du lịch Khánh Hòa tại Quảng Trị năm 2026 với chủ đề “Quảng Trị - Khánh Hòa: Từ miền hoa lửa đến vịnh ngọc xanh”. Đây là những hoạt động có ý nghĩa quan trọng trong việc tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc Chăm, nhằm tăng cường giao lưu, hợp tác giữa các địa phương; giới thiệu, quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc, tiềm năng, thế mạnh, sản phẩm và điểm đến du lịch của Khánh Hòa đến với Nhân dân, du khách và cộng đồng doanh nghiệp tỉnh Quảng Trị cũng như các tỉnh Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ - Tây Nguyên.

Bên cạnh đó, hệ thống người có uy tín, chức sắc tôn giáo và lực lượng cốt cán trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong công tác dân vận, vận động quần chúng tham gia giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai hiệu quả các chính sách dân tộc, đồng thời tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội gắn liền bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Những khó khăn, thách thức đặt ra

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác dân tộc gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai thực hiện.

Điều kiện kinh tế - xã hội ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vẫn còn nhiều hạn chế; đời sống của một bộ phận người dân còn khó khăn, phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, thiếu tính ổn định. Theo số liệu của UBND tỉnh Khánh Hòa, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh còn 5.169 hộ nghèo, chiếm 0,92% tổng số hộ dân, trong đó có 3.095 hộ nghèo DTTS, chiếm 5,72% so với hộ DTTS toàn tỉnh[1]. Nhìn chung, hạ tầng giao thông và hạ tầng văn hóa ở nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa còn thiếu đồng bộ; nhiều khu vực thường xuyên bị chia cắt vào mùa mưa, ảnh hưởng đến đời sống Nhân dân, hoạt động giao lưu văn hóa cũng như việc phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản.

Trong lĩnh vực bảo tồn văn hóa, nhiều loại hình di sản văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một do tác động của quá trình đô thị hóa, giao thoa văn hóa và sự thiếu hụt lực lượng kế thừa. Một số nghề thủ công truyền thống, lễ hội dân gian, nghệ thuật trình diễn và tri thức dân gian chưa được truyền dạy thường xuyên; số lượng nghệ nhân am hiểu sâu về văn hóa truyền thống ngày càng giảm theo thời gian. Công tác ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ, bảo tồn và quảng bá di sản tuy đã được triển khai nhưng vẫn còn hạn chế về nguồn lực, cơ sở dữ liệu và nhân lực chuyên môn.

Ngoài ra, việc liên kết giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch tại một số địa phương vẫn chưa thật sự bền vững; sản phẩm du lịch văn hóa còn thiếu tính đặc trưng và chiều sâu trải nghiệm, hiệu quả khai thác giá trị di sản chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Đây là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm, có giải pháp đồng bộ và lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả công tác dân tộc gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong giai đoạn mới.

Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác dân tộc gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn mới

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác dân tộc gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp trọng tâm.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tăng cường đầu tư hạ tầng giao thông, thiết chế văn hóa và không gian sinh hoạt cộng đồng phục vụ bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch.

Thứ hai, đẩy mạnh công tác kiểm kê, số hóa di sản văn hóa dân tộc thiểu số; xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, giáo dục truyền thống và quảng bá trên môi trường số. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, mở rộng các lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, nghề thủ công truyền thống, tiếng nói và chữ viết dân tộc cho thế hệ trẻ; triển khai các giải pháp ngăn chặn sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai phản cảm, phi văn hóa, nhất là trên các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới; mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo nguồn nhân lực lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Thứ ba, cần phát huy vai trò của người có uy tín, nghệ nhân dân gian, chức sắc tôn giáo và lực lượng cốt cán trong công tác dân vận, bảo tồn văn hóa và giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở. Việc xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng gắn với không gian văn hóa Chăm và Raglai cũng cần được quan tâm theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư.

Thứ tư, cần chuyển từ tư duy bảo tồn tĩnh sang bảo tồn gắn với phát triển, trong đó cộng đồng địa phương giữ vai trò chủ thể trong thực hành, gìn giữ và phát huy giá trị di sản, còn Nhà nước giữ vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo cơ chế phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.

Những kết quả đạt được trong bảo tồn di sản, phát huy vai trò của người có uy tín và nghệ nhân, phát triển du lịch cộng đồng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc đã đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội của tỉnh. Trong giai đoạn mới, Khánh Hòa cần tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; đẩy mạnh chuyển đổi số; gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, tạo sinh kế và nâng cao đời sống Nhân dân. Đặc biệt, cần bảo đảm đồng bào vừa là chủ thể gìn giữ, trao truyền di sản, vừa là đối tượng trực tiếp thụ hưởng thành quả phát triển. Đây là tiền đề để bản sắc văn hóa các dân tộc tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần xây dựng Khánh Hòa trở thành trung tâm văn hóa, du lịch và giao lưu di sản tiêu biểu của khu vực Nam Trung Bộ và cả nước.

Hải Quang