Kỷ niệm 115 năm Ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp (25-8-1911 - 25-8-2026): Đại tướng Võ Nguyên Giáp và ân tình với Khánh Hòa

Kỷ niệm 115 năm Ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp (25-8-1911 - 25-8-2026): Đại tướng Võ Nguyên Giáp và ân tình với Khánh Hòa

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 25/08/2026 10:48:54
• 8 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm Nhà máy Thuốc lá của Khatoco năm 1993. Ảnh: NGUYỄN VIẾT THÁI

Từ thị sát Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa kháng chiến
Lần đầu tiên Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến với Khánh Hòa chính là trong những ngày ác liệt của Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa (từ 23-10-1945 đến 1-2-1946). Theo các tài liệu lịch sử, Đại tướng rời Hà Nội ngày 18-1-1946 trên một trong những chiếc xe hơi ít ỏi của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khi ấy, vượt đường xa để có mặt cùng quân dân nơi tuyến đầu. Cuối tháng 1-1946, ông đến phòng tuyến Cây Da - Quán Giếng, trực tiếp kiểm tra tình hình chiến sự, ân cần động viên cán bộ, chiến sĩ đang chiến đấu và mang theo lời thăm hỏi ấm áp của Bác Hồ gửi đến đồng bào, chiến sĩ miền Nam. 

Trong chuyến đi đầy gian khó đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến Thành cổ Diên Khánh, gặp đồng chí Nguyễn Minh Vỹ - Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến tỉnh Khánh Hòa khi ấy - cùng các chỉ huy mặt trận để nắm tình hình. Đại tướng đã đến tận chiến hào gặp gỡ, động viên những chiến sĩ cảm tử quân từng anh dũng chiến đấu ở Mả Vòng, ga xe lửa... Nhận thấy thực dân Pháp sẽ tăng viện để mở cuộc tấn công mới, ông chỉ đạo điều chỉnh bố trí lực lượng và thay đổi phương thức tác chiến: Rút bộ phận chủ lực ra ngoài, chỉ để lại bộ phận nhỏ bám địch; tổ chức các đơn vị cơ động đánh tập kích, phục kích để tiêu hao sinh lực địch; xây dựng làng, xã chiến đấu, tạo thế trận lòng dân; chủ động lập căn cứ ở Đồng Trăng để chuẩn bị cho một cuộc kháng chiến lâu dài.

Theo hồi ức của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong bài hồi ký Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa năm ấy (In trong tập sách Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa do Tạp chí Văn hoá Thông tin Khánh Hòa và Ban Liên lạc 23-10 xuất bản năm 2000), khi đang chuẩn bị đi tiếp vào miền Nam thì nhận được điện của Bác Hồ gọi ra gấp. Trên đường ra Bắc, ông vẫn kịp ghé lại Ninh Hòa gặp các đồng chí Phạm Kiệt, Trương Quang Giao để bàn kế hoạch ngăn chặn quân Pháp đang tấn công từ Đắk Lắk xuống. Về đến Hà Nội, ông báo cáo tình hình, Bác Hồ khẳng định việc Đại tướng chỉ đạo “chuyển hướng tác chiến của Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa là đúng" - một lời động viên quý giá cho những quyết định ông đã đưa ra giữa lòng chiến trường. 

Sinh thời, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn thường bồi hồi nhắc về chuyến đi năm ấy. Mỗi khi các chiến sĩ Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa đến thăm, Đại tướng đều đón tiếp chân tình, như gặp lại những người đồng đội cũ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp chơi đàn đá trong lần trở lại thăm Khánh Hòa năm 1993. Ảnh: NGUYỄN VIẾT THÁI

Đến giải phóng Trường Sa và tầm nhìn kinh tế biển

Ba mươi năm sau, trong đại thắng mùa xuân năm 1975, với tầm nhìn chiến lược, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã có những chỉ đạo nhạy bén, quyết đoán để quân ta kịp thời giải phóng quần đảo Trường Sa. Trong tập sách Đại tướng Võ Nguyên Giáp với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, 2005), ông dành 5 trang kể lại sự kiện trọng đại này, điểm lại quá trình xác lập chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa và nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của hai quần đảo. Sự kiện Trung Quốc tấn công quân ngụy, đánh chiếm Hoàng Sa ngày 20-1-1974 càng khiến ông thấm thía vị trí trọng yếu của những mảnh đất xa xôi giữa Biển Đông.

Nhận thấy tính cấp bách của thời cuộc, Đại tướng yêu cầu Bộ Tổng tham mưu và Bộ Ngoại giao khẩn trương cung cấp tài liệu về tình hình biển, đảo để lập ngay kế hoạch giải phóng những nơi quân ngụy đang chiếm giữ, đồng thời giao Cục Quân báo theo dõi sát tình hình địch trên Biển Đông. Ông trăn trở rằng nếu chậm trễ, để quân đội nước khác xâm chiếm thì tình hình sẽ trở nên vô cùng phức tạp. Nhưng khi ấy, lực lượng hải quân ta còn rất nhỏ bé nên việc tiến công phải theo phương châm "thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng".

Ngày 2-4-1975, Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ thị cho tướng Lê Trọng Tấn truyền đạt mệnh lệnh cho Quân khu V và Bộ Tư lệnh Hải quân chuẩn bị tổ chức tiến công giải phóng các đảo, đặc biệt là quần đảo Trường Sa. Ngày 9-4-1975, Cục Quân báo phát hiện địch chuẩn bị rút quân khỏi các đảo ở Biển Đông. 4 ngày sau, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp điện cho đồng chí Chu Huy Mân chỉ đạo việc tiến đánh Trường Sa. Rạng sáng 14-4-1975, ta nổ súng tiến công, giải phóng đảo Song Tử Tây. Sau đó, quân ta lần lượt giải phóng các đảo: Sơn Ca, Nam Yết, Sinh Tồn... Đến ngày 29-4-1975, quân ta giải phóng toàn quần đảo Trường Sa. Việc giải phóng Trường Sa một cách thần tốc không chỉ chứng tỏ tài điều binh khiển tướng và sự nhạy bén của Đại tướng Võ Nguyên Giáp mà còn thể hiện tầm nhìn sâu sắc của ông về biển, đảo - tầm nhìn mà đến hôm nay, khi nhìn ra Trường Sa xanh thẳm giữa trùng khơi, vẫn còn nguyên giá trị.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đại tướng vẫn đau đáu với biển, đảo quê hương. Trên cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Đại tướng đề xuất chiến lược về khoa học biển và kinh tế miền biển với tầm nhìn đi trước thời đại. Tại Hội nghị về biển lần thứ nhất tổ chức ở Nha Trang năm 1977, Đại tướng bày tỏ tâm huyết với các nhà khoa học: "Chúng ta cần phải nhanh chóng khắc phục sự lạc hậu trong hiểu biết về biển cả để góp phần thúc đẩy khai thác tốt hơn những nguồn lợi mà biển cả đem lại cho đất nước ta". Ngay từ khi ấy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nhấn mạnh: Phát triển kinh tế biển không chỉ dừng ở đánh bắt mà còn phải nuôi trồng các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao, phát triển công nghiệp đóng tàu, đẩy mạnh giao thương trong và ngoài nước. Đại tướng cũng gợi mở cho giới khoa học những vấn đề mang tính vượt thời gian như nghiên cứu sử dụng năng lượng thủy triều để sản xuất điện...

Các em thiếu nhi chào đón Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm tỉnh Khánh Hòa năm 1993. Ảnh: NGUYỄN VIẾT THÁI

Tình cảm bền chặt với Khánh Hòa

Sinh thời, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn thường bồi hồi nhắc về kỷ niệm thị sát Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa năm xưa như một ký ức không bao giờ phai. Năm 1993, nhân kỷ niệm 48 năm Ngày Nha Trang - Khánh Hòa kháng chiến, dù tuổi đã cao, ông vẫn trở lại thăm xứ Trầm Hương, thành kính viếng Nghĩa trang liệt sĩ Hòn Dung và tìm về một số địa danh, khu vực chiến đấu trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Năm 1995, nhân kỷ niệm 50 năm sự kiện này, ông gửi thư thăm hỏi đầy ân tình, trong đó viết: "Những ngày chiến đấu vô cùng gay go nhưng rất đỗi hào hùng ấy đã để lại những hình ảnh tuyệt đẹp trong lịch sử kháng chiến của cả dân tộc. Đó là vinh dự, niềm tự hào của Đảng bộ và quân dân Nha Trang - Khánh Hòa...". Năm 2003, khi Khánh Hòa được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tướng đã gửi thư chúc mừng, chung vui cùng tỉnh Khánh Hòa. Những người thân trong gia đình Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng nhiều lần trở lại Khánh Hòa, thăm lại những nơi ông từng đặt chân đến. Mỗi lần như thế, lãnh đạo tỉnh đều đón tiếp trọng thị, ấm áp, góp phần gìn giữ, tiếp nối nghĩa tình của Đại tướng với xứ Trầm Hương.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đi xa, nhưng trong lòng người dân Khánh Hòa, tình cảm dành cho ông vẫn vẹn nguyên. Năm 2017, HĐND tỉnh Khánh Hòa thông qua nghị quyết đặt tên đường Võ Nguyên Giáp cho tuyến đường dài 11km, lộ giới 60m, nối Nha Trang với Diên Khánh - như một cách để tên tuổi Đại tướng mãi hiện diện trên mảnh đất từng in dấu chân ông. Đến năm 2021, UBND tỉnh Khánh Hòa quyết định thành lập Trường THPT Võ Nguyên Giáp (nay thuộc xã Diên Lạc), trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo để thế hệ trẻ hôm nay và mai sau mãi ghi nhớ về một nhân cách lớn. Để tri ân công lao của Đại tướng đối với việc giữ gìn chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc, Công viên Đại tướng Võ Nguyên Giáp rộng 400m² đã được xây dựng trên đảo Sơn Ca (quần đảo Trường Sa). Giữa công viên là bức tượng Đại tướng được tạc từ đá sa thạch nguyên khối, với gương mặt hiền từ mà uy nghiêm; phía sau là bức tường bằng gốm với gần 300 hình ảnh tư liệu lịch sử, xếp theo trình tự các giai đoạn trong cuộc đời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, gắn bó với lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, những chiến dịch, trận đánh và chiến thắng lẫy lừng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Công viên nay đã trở thành một "địa chỉ đỏ" thiêng liêng, là điểm tựa tinh thần để quân dân Trường Sa thêm vững vàng nơi đầu sóng, ngọn gió. Câu chuyện về lòng ngưỡng mộ, tri ân Đại tướng Võ Nguyên Giáp của người dân Khánh Hòa còn được nối dài qua các bộ sưu tập tem, các tác phẩm văn học - nghệ thuật...

Mới đây, khi UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức Ngày Văn hóa, Du lịch Khánh Hòa tại Quảng Trị, đoàn đại biểu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa đã đến viếng mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại xã Phú Trạch, thành kính dâng hương tưởng nhớ, tri ân công lao của vị tướng kiệt xuất của dân tộc Việt Nam. 

XUÂN THÀNH