Tìm dấu tích liệt sĩ trong ký ức đồng bào

Tìm dấu tích liệt sĩ trong ký ức đồng bào

• Bởi Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa
• 17/08/2026 08:16:04
• 5 lượt xem
• 0 lượt thích
• 0 bình luận

Chủ động tìm gặp người dân

Những ngày đầu thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, xã Anh Dũng tổ chức tuyên truyền, vận động đến các thôn để người dân cung cấp những gì mình biết về liệt sĩ và nơi chôn cất liệt sĩ. Nhưng không có trường hợp nào chủ động đến báo tin. Ông Phan Kế Vũ - Phó Chủ tịch UBND xã Anh Dũng cho biết, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn có những khó khăn đặc thù. Nhiều liệt sĩ hy sinh được đồng đội hoặc gia đình chôn cất trong rừng, trên rẫy, gần nơi chiến đấu. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, địa hình, địa vật thay đổi, dấu tích phần mộ dần mất đi. Đặc biệt, tập tục “bỏ mả” cùng những quan niệm về người đã khuất của đồng bào Raglai khiến việc vận động người dân trở lại nơi chôn cất sau nhiều năm là chuyện không đơn giản. 

Lực lượng chức năng đến khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ Ka Tơr Tiên.

Từ thực tế đó, địa phương đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Trong đó cán bộ người Raglai, bí thư chi bộ, người có uy tín, những người gần dân, hiểu phong tục, tâm lý của đồng bào giữ vai trò quan trọng trong tuyên truyền, vận động. Thiếu tá Trượng Thanh Tong - Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Anh Dũng cho biết, lực lượng thực hiện nhiệm vụ xác định phương châm “Lấy cơ sở làm địa bàn, lấy Nhân dân làm nguồn thông tin, lấy thân nhân và người chỉ điểm làm trung tâm, lấy xác minh thực địa làm khâu kiểm chứng”, nên các thành viên nhận thức rõ phải vận động bằng sự tri ân, tình cảm kết hợp với chính sách và tạo niềm tin cụ thể đối với đồng bào.

Thay vì chờ thông tin, các tổ công tác đã chủ động xuống cơ sở tìm gặp những người có thể biết và còn nhớ thông tin về các liệt sĩ, về những khu vực nghi có phần mộ liệt sĩ. Từ đó, những thông tin dù nhỏ nhất về vùng đất, khoảng rẫy hay chỉ là câu chuyện truyền miệng đều được ghi chép cẩn thận. Từng mảnh ký ức được ghi chép, đối chiếu với hồ sơ, kiểm chứng trên thực địa để lần tìm dấu vết những người đã nằm lại vì hòa bình của Tổ quốc.

Khi đồng bào thấu hiểu

Ông Pa Xây Mơ - Bí thư Chi bộ thôn Ú chia sẻ: “Theo phong tục của đồng bào Raglai ở địa phương, khoảng 1 năm sau khi người thân qua đời, gia đình làm lễ “bỏ mả” rồi hầu như không trở lại nơi chôn cất. Nên qua mấy chục năm, nhiều gia đình chỉ còn nhớ khu vực chôn người thân chứ không còn xác định được vị trí cụ thể. Bây giờ khi tìm kiếm, quy tập hài cốt, gia đình phải làm lễ cúng theo phong tục để báo với người đã khuất về việc di dời, đưa họ đến an nghỉ ở chỗ khác".

Với vai trò của Bí thư Chi bộ thôn, lại là một người con của đồng bào Raglai nên ông Pa Xây Mơ hiểu được phong tục, tâm lý của người dân. Ông cùng thành viên tổ công tác phải tìm đến nhiều lần giải thích, trò chuyện, lắng nghe để người dân thấu hiểu chủ trương nhân văn của Đảng và Nhà nước. Từ những cuộc vận động ấy, ông Pa Xây Mơ đã phối hợp thuyết phục thân nhân 3 liệt sĩ Ka Tơr Tiên, Tà Yên Thiết và Bô A Lé Óa cung cấp thông tin, chỉ điểm những khu vực nghi có mộ.

Đại diện Ban Chỉ huy Quân sự xã Anh Dũng trao đổi, vận động người dân cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ.

Trong đó, hài cốt liệt sĩ Ka Tơr Tiên (1949 - 1967) đã được tìm thấy, quy tập. Người cung cấp thông tin và trực tiếp chỉ điểm là ông Ka Tơ Toàn - em ruột liệt sĩ Ka Tơr Tiên. Gần 60 năm đã trôi qua, ông Toàn không còn nhớ chính xác ngôi mộ của anh mình ở đâu, chỉ còn nhận ra khoảnh đất nơi gia đình từng chôn cất. Từ ký ức mong manh đó, lực lượng chức năng đối chiếu thông tin, khảo sát thực địa, từng bước thu hẹp phạm vi và tìm thấy hài cốt liệt sĩ Ka Tơr Tiên. Ngày 5-8, liệt sĩ Ka Tơr Tiên được truy điệu, an táng sau thời gian dài nằm giữa núi rừng quê hương.

Với trường hợp của liệt sĩ Tà Yên Thiết (Hóng) - Tiểu đội phó Huyện đội Anh Dũng, hy sinh năm 1967, được gia đình đưa về chôn tại rẫy cũ vào năm 1971. Hiện khu vực có 3 ngôi mộ, gồm mộ liệt sĩ và 2 người thân, nhưng không còn xác định được cụ thể vị trí mộ liệt sĩ. Còn với liệt sĩ Bô A Lé Óa - chiến sĩ du kích xã Ma Nới, hy sinh năm 1972, người chỉ điểm còn nhớ khu vực chôn cất, nhưng nơi này đã được cải tạo thành đồng ruộng. Lực lượng chức năng cũng tiếp nhận thông tin về các liệt sĩ La Bá A Le và Ma Hi Tâm. Hài cốt của 2 liệt sĩ từng được phát hiện trong quá trình canh tác và di dời đến vị trí khác gần nơi chôn cũ, nhưng hiện nay thân nhân không còn xác định được địa điểm. Những dấu tích, thông tin ban đầu đó vẫn tiếp tục được các lực lượng chức năng giải mã, tìm kiếm.

Việc đồng bào Raglai ở xã Anh Dũng chung tay cùng chính quyền địa phương, lực lượng chức năng trong việc tìm kiếm các phần mộ liệt sĩ cho thấy sự đồng thuận và nhận thức của người dân về việc làm ý nghĩa này đã được nâng lên. Mỗi thông tin được sẻ chia, mỗi gia đình đồng thuận cung cấp thông tin là thêm một cơ hội để những liệt sĩ còn nằm lại được tìm thấy. Khi ký ức chiến tranh ngày một lùi xa, sự chung sức của cộng đồng càng trở nên quý giá, góp phần nối dài hành trình đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, đồng đội và người thân.

THANH XUÂN